نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانشجوی دکتری روان‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دانشجوی دکتری روان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

10.22054/jpe.2023.74206.2587

چکیده

ناسازگاری‍ها و اخـتلالات رفتـاری در بزرگ‌سالی و نوجـوانی اغلب از بی‍توجهی به مسائل و مشکلات عاطفی- رفتار‍ی کودک ناشی می‍شود. از این‍رو، هدف پژوهش حاضر برازش مدل علی مبتنی بر اختلالات رفتاری برونی‍سازی شده بر اساس کارکردهای اجرایی مغز با نقش میانجی مهارت‍های اجتماعی در دانش‍آموزان با اختلال نارسایی توجه/ بیش‍فعالی انجام شد. این مطالعه ازنظر هدف، کاربردی و از پژوهش‍های توصیفی-همبستگی محسوب می‍شود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل تمام دانش‍آموزان دوره ابتدایی شهر مشهد در سال تحصیلی 1401- 1400 بودند که با استفاده از روش نمونه‍گیری هدفمند 209، دانش‍آموز به‌عنوان گروه نمونه انتخاب شدند. برای جمع‏آوری داده‏ها از پرسشنامه سنجش اختلال نارسایی توجه/ بیش‍فعالی کانرز- فرم معلم، سیاهه‍ی رفتاری کودک آخنباخ - نسخه والدین، پرسشنامه رتبه‍بندی رفتاری کارکردهای اجرائی و پرسشنامه مهارت‍های اجتماعی (نسخه والدین) استفاده شد. نتایج نشان داد که مدل علّی رابطه بین کارکردهای اجرایی، مهارت‍های اجتماعی و اختلالات رفتاری برونی‍سازی شده در دانش‍آموزان با اختلال نارسایی توجه/ بیش‍فعالی بر اساس شاخص‌های مختلف برازش تأیید شد، کارکردهای اجرایی مغز و مهارت‍های اجتماعی بر اختلالات رفتاری برونی‍سازی شده اثر مستقیم دارند؛ علاوه بر این کارکردهای اجرایی از طریق مهارت‍های اجتماعی بر اختلالات رفتاری برونی‍سازی شده تأثیر غیرمستقیم دارد؛ بنابراین کارکردهای اجرایی و مهارت‍های اجتماعی نقش مهمی در اختلالات رفتاری برونی‍سازی شده در دانش‍آموزان با اختلال نارسایی توجه/ بیش‍فعالی دارند و هدف قراردادن این دو مؤلفه در درمان‌های روان‌شناختی، می‌تواند در کاهش اختلالات رفتاری مؤثر باشد.‌

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Fitting the Causal Model Based on the Externalized Behavioral Disorders According to Executive Functions of the Brain: The Mediating Role of Social Skills in Students with Attention Deficit / Hyperactivity Disorder

نویسندگان [English]

  • Saifullah Aghajani 1
  • Ali Kermani 2
  • Matineh Ebadi 3
  • Ali Salmani 3

1 Associate Professor, Department of Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

2 PhD Student in Psychology, University of Esfahan, Esfahan, Iran.

3 PhD Student in Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

چکیده [English]

Behavioral inconsistencies and disorders in adulthood and youth are often caused by neglecting children's emotional-behavioral issues. Therefore, the present study was performed to fit the causal model based on externalized behavioral disorders according to executive functions of the brain: the mediating role of social skills in students with attention-deficit/hyperactivity disorder. This study in terms of purpose is the applied one and is considered descriptive-correlational research. The statistical population of the present study included all the elementary school students of Mashhad in the academic year of 2021-2022, and 209 students were selected as the sample group using the purposeful sampling method. To collect data, the Connors Attention Deficit/Hyperactivity Disorder Assessment Questionnaire, Teacher's Form (1969), Achenbach's Child Behavior Checklist (CBCL) - Parent Version, Behavior Rating Inventory of Executive Function, and Social Skills Questionnaire (Parent Version) were used. The results showed that the causal model of the relationship between executive functions, social skills, and externalized behavioral disorders in students with attention-deficit/hyperactivity disorder was confirmed based on different fit indices. Executive functions of the brain and social skills have a direct effect on behavioral disorders. In addition, executive functions have an indirect effect on externalized behavioral disorders through social skills. Therefore executive functions and social skills play an important role in externalized behavioral disorders in students with attention deficit/hyperactivity disorder, and targeting these two components in psychological treatments can be effective in reducing behavioral disorders.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Externalized Behavioral Disorders
  • Executive Functions
  • Social Skills
  • Attention Deficit / Hyperactivity Disorder
افلاکی فرد، حسین؛ قلعه نوی، محمد. (1400). نقش واسطه‍ای مهارت‍های اجتماعی در رابطه بین ذهن آگاهی و پرخاشگری دانش‍آموزان پسر متوسطه دوم ناحیه دو شهر شیراز.  نظریه و عمل در تربیت معلمان، 7(12)، 25-42.
آجورلو، زهرا؛ مقدسین، مریم؛ حسنی، جعفر. (1400). بررسی رابطه‌ی ساختاری افسردگی و اضطراب با علائم اختلال نقص توجه-بیش فعالی در بزرگ‌سالان: با توجه به نقش میانجی‌گری خودتنظیمی هیجان و نقص در انواع توجه‌ شناختی. مجله روان‌شناسی و روان‌پزشکی شناخت، ۸ (۲)، ۱۲۵-۱۴۲.
تلک‌آبادی آرانی، زهرا؛ نیک‍خو، فاطمه و دستجردی کاظمی، مهدی. (1401). اثربخشی برنامه فرزندپروری مثبت به شیوه‌ی برخط بر کارکردهای اجرایی سرد (حافظه‌ی فعال، توجه پایدار، کنترل مهاری و انعطاف‌پذیری شناختی) کودکان با اختلال نارسایی توجه- بیش‌فعالی. 12(48)، 61-89.
شهاییان، آمنه؛ شهیم، سیما؛ بشاش، لعیا؛ و یوسفی، فریده. (1386). هنجاریابی، تحلیل عاملی و پایایی فرم کوتاه ویژه والدین مقیاس درجه‍بندی کانرز برای کودکان 6 تا 11 ساله در شهر شیراز. مطالعات روان‌شناختی، 3(3)، 97-120.
شهیم، س. (1378). بررسی مهارت‍های اجتماعی در گروهی از کودکان کم‌توان ذهنی آموزش‍پذیر با استفاده از نظام درجه‍بندی مهارت‍های اجتماعی. مجلة روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، 4، 37-18.
عبدالرحیم‍پور، رقیه؛ بیرامی، منصور؛ هاشمی نصرت‌آباد، تورج. (1400). مقایسه کارکرد‌های اجرایی در کودکان با اختلال رفتاری برونی‌سازی‌شده و عادی با درنظر‌‌گرفتن نقش جنسیت. فصلنامه کودکان استثنایی،21 (۲)، ۴۹-۶۲.
عبدالمحمدی، کریم؛ علیزاده، حمید؛ غدیری صورمان‌آبادی، فرهاد؛ طیبلی، معصومه؛ فتحی، آیت‍الله. (1396). بررسی ویژگی‍های روا‍ن‍سنجی پرسشنامه درجه‍بندی رفتاری کارکردهای اجرایی (بریف) درکودکان 6 تا 12 سال. فصلنامه اندازهگیری تربیتی، 8(30)، 135-151.
عیوضی، سیما؛ یزدانبخش، کامران و مرادی، آسیه. (1398). اثربخشی توان‍بخشی شناختی بر بهبود حافظه‌کاری در کودکان مبتلا به نارسایی توجه/بیش فعالی. عصب روان‌شناسی، 5(16)، 117-130.
المدنی، حسین؛ عسگری، پرویز و باوی، ساسان. (1401). طراحی مدل ساختاری شدت اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی بر اساس عملکرد خانواده و سلامت روانی: نقش میانجی رضایت زناشویی در مادران. روان‌شناسی افراد استثنایی. 12(48)، 1-26.
مینایی، اصغر. (1385). انطباق و هنجاریابی سیاهه‌ رفتاری کودک آخنباخ، پرسشنامه خودسنجی و فرم گزارش معلم. فصلنامه کودکان استثنایی، ۶ (۱)، ۵۲۹-۵۵۸
هومن، حیدر علی (1397). مدلیابی معادلات ساختاری با کابرد نرم‌افزار لیزرل، تهران، انتشارات سمت.
References
Abdolmohamadi, K., Alizadeh, H., Farhad, G. S. A., Taiebli, M &fathi, A. (2017). Psychometric Properties of Behavioral Rating Scale of Executive Functions (BRIEF) in Children aged 6 to 12 Years. Quarterly of Educational Measurement, 8(30), 135-151. doi: 10.22054/jem.2018.24457.1596. [In Persian]
Abdolrahimpour, R., Bayrami, M., Hashemi Nosratabad, T. (2021). Comparison of Executive Functions between Children with Externalized Behavioral Disorder and Normal Children Considering the Role of Gender. Journal of Exceptional Children, 21 (2), 49-62. [In Persian]
Achenbach, T. M. (1991). Manual for the Teacher's Report Form and 1991 profile. Univ Vermont/Department Psychiatry.
Aflakifard, H., & Ghalehnoei, M. (2021). The mediating role of social skills in the relationship between mindfulness and aggression of second grade high school students in the second district of Shiraz. The Journal of Theory and Practice in Teachers Education, 7(12), 25-42. doi: 20.1001.1.26457156.1400.7.12.2.0 [In Persian]
Aivazy, S., Yazdanbakhsh, K., & Moradi, A. (2019). The Effectiveness of cognitive rehabilitation on improvement of working memory in children with attention deficit/ hyperactivity disorder. Neuropsychology, 5(16), 117-130. doi: 10.30473/clpsy.2019.42568.1372. [In Persian].
Ajourloo, Z., Moghadasin, M., & Hasani, J. (2021). Structural relation between depression and anxiety with symptoms of ADHD in adulthood: mediation of emotion regulation and deficit in types of cognitive attention. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry, 8 (2), 125-142.. [In Persian]. doi: 10.32598/shenakht.8.2.125
Al-Khatib, A. (2021). Social Skills and Behavior Problems and Relation between them in Early Childhood in the Hashemite Kingdom of Jordan. Dirasat: Educational Sciences, 48(4), 116-129. https://archives.ju.edu.jo/index.php/edu/article/view/110675
Almadani, S. H., askary, P., & Bavi, S. (2022). Structural model design of the Severity of child’s Attention Deficit Hyperactivity Disorder based on Family Functioning and Mental Health: The Mediating Role of Marital Satisfaction in Mothers. Psychology of Exceptional Individuals, 12(48), 1-26. doi: 10.22054/jpe.2023.68048.2459. [In Persian]
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5®) American Psychiatric Pub. Washington, DC, USA, 795ff. https://www.jstor.org/stable/j.ctv1chs8rh
Arumugam, N., & Parasher, R. K. (2019). Effect of physical exercises on attention, motor skill and physical fitness in children with attention deficit hyperactivity disorder: A systematic review. ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 11, 125-137. DOI: 10.1007/s12402-018-0270-0
Babicka-Wirkus, A., Kozłowski, P., Wirkus, Ł., & Stasiak, K. (2023). Internalizing and Externalizing Disorder Levels among Adolescents: Data from Poland. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(3), 2752.‏
Barkley, R. A., Murphy, K. R., & Fischer, M. (2010). ADHD in adults: What the science says. Guilford press.
Camuñas, N., Mavrou, I., Vaíllo, M., & Martínez, R. M. (2022). An executive function training programme to promote behavioural and emotional control of children and adolescents in foster care in Spain. Trends in Neuroscience and Education, 27, 100175.‏
Conners, C. K., Casat, C. D., Gualtieri, C. T., Weller, E., Reader, M., Reiss, A., ... & Ascher, J. (1996). Bupropion hydrochloride in attention deficit disorder with hyperactivity. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 35(10), 1314-1321.‏
Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual review of psychology, 64, 135-168.‏
Eivazi, S., Moradi, A., & Yazdanbakhsh, K. (2019). Effectiveness of cognitive rehabilitation on improving working memory in children with attention deficit/hyperactivity disorder. Journal of Neuropsychons, 5(16), 121-134. [In Persian].
Faraone, S. V., & Radonjić, N. V. (2023). Neurobiology of attention deficit hyperactivity disorder. Tasman’s Psychiatry, 1-28.‏
Fox, A., Dishman, S., Valicek, M., Ratcliff, K., & Hilton, C. (2020). Effectiveness of social skills interventions incorporating peer interactions for children with attention deficit hyperactivity disorder: A systematic review. The American Journal of Occupational Therapy, 74(2), 7402180070p1-7402180070p19.‏
Frazier, T. W., Crowley, E., Shih, A., Vasudevan, V., Karpur, A., Uljarevic, M., & Cai, R. Y. (2022). Associations between executive functioning, challenging behavior, and quality of life in children and adolescents with and without neurodevelopmental conditions. Frontiers in Psychology, 13, 1022700.‏
Ganesan, K., & Steinbeis, N. (2022). Development and plasticity of executive functions: A value-based account. Current Opinion in Psychology, 44, 215-219.‏
Gioia, G. A., Isquith, P. K., Guy, S. C., & Kenworthy, L. (2000). Test review behavior rating inventory of executive function. Child Neuropsychology, 6(3), 235-238. https://doi.org/10.1076/chin.6.‌3.235.3152
Gresham, F. M., & Elliott, S. N. (2008). Social skills improvement system: Rating scales manual. NCS Pearson.
Grover, R. L., Nangle, D. W., Buffie, M., & Andrews, L. A. (2020). Defining social skills. In Social skills across the life span (pp. 3-24). Academic Press
Hooman, H. A. (2017). Structural equation modeling using LISREL software. Tehran: SAMT Publication. [In Persian].
Houssa, M., Volckaert, A., Nader-Grosbois, N., & Noël, M. P. (2017). Differential impact of an executive-function and a social cognition training on preschoolers with externalizing behavior problems. Journal of behavioral and brain science, 7(12), 598. 10.4236/jbbs.2017.712042
Lassander, M., Hintsanen, M., Suominen, S., Mullola, S., Fagerlund, Å., Vahlberg, T., & Volanen, S. M. (2020). The effects of school-based mindfulness intervention on executive functioning in a cluster randomized controlled trial. Developmental Neuropsychology, 45(7-8), 469-484. https://doi.org/10.1080/87565641.2020.1856109
Minaee A. (2006). Adaptation and standardization of Child Behavior Checklist, Youth Self-report, and Teacher’s Report Forms. Journal of Exceptional Children, 6 (1), 529-558. [In Persian].
Parke, E. M., Becker, M. L., Graves, S. J., Baily, A. R., Paul, M. G., Freeman, A. J., & Allen, D. N. (2021). Social cognition in children with ADHD. Journal of Attention Disorders, 25(4), 519-529.DOI: 10.1177/1087054718816157
Posner, J., Polanczyk, G.V., & Sonuga-Barke, E. (2020). Attention-deficit/hyperactivity disorder. Lancet, 395, 450– 462.
Rescorla, L., Achenbach, T., Ivanova, M. Y., Dumenci, L., Almqvist, F., Bilenberg, N., ... & Verhulst, F. (2007). Behavioral and emotional problems reported by parents of children ages 6 to 16 in 31 societies. Journal of Emotional and behavioral Disorders, 15(3), 130-142.‏
Romero-López, M., Quesada-Conde, A. B., Bernardo, G. Á., & Justicia-Arráez, A. (2017). The relationship between executive functions and externalizing behavior problems in early childhood education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 237, 778-783.https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2017.02.121
Schlander, M., Trott, G. E., & Schwarz, O. (2010). The health economics of attention deficit hyperactivity disorder in Germany. Part 1: Health care utilization and cost of illness. Der Nervenarzt, 81(3), 289-300.doi: 10.1007/s00115-009-2888-9.
Shah, K. A., Shah, M. H., & Ibupoto, M. H. (2021). Social anxiety and social competence as determinants of bullying behavior: A case study of Hyderabad, Sindh, Pakistan. European Journal of Social Sciences Studies, 6(2).87-97.
Shahayian, A., Shahim, S., Bashash, L., & Yousefi, F. (2007). Normization, factor analysis and reliability of short form for parents of Connors rating scale for children aged 6 to 11 years in Shiraz city. Psychological Studies, 3(3), 120-97. [In Persian].
Shahim, S. (1378). Investigating social skills in a group of educable mentally retarded children using the social skills grading system. Tehran University Journal of Psychology and Educational Sciences, 4;.37-18. [In Persian].
Shiravand, S., Hoveida, R., & Rajaee pour, S. (2021). Structural Equation Modeling of the Relationship between Teacher's Classroom Management Styles and the Social Skills Dimensions and Students' Academic Performance. Career and Organizational Counseling, 12(45), 137-154. doi: 10.52547/jcoc.12.4.137 [In Persian].
Sibley, M.H., Arnold, L.E., Swanson, J.M., Hechtman, L.T., Kennedy, T.M., Owens, E., … & MTA Cooperative Group. (2021). Variable patterns of remission from ADHD in the MTA study. American Journal of Psychiatry, 179, 142– 151.
Smith, L. G. (2019). Social Skills and Executive Functioning in Children with PCDH-19..‏ Doctoral thesis of educational psychology, Arizona State University
Storeb, O. J., Andersen, M. E., Skoog, M., Hansen, S. J., Simonsen, E., Pedersen, N., ... & Gluud, C. (2019). Social skills training for attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in children aged 5 to 18 years. Cochrane Database of Systematic Reviews, (6).‏
Telkabadi Arani, Z., nikkhoo, F., & dastjerdikazemi, M. (2022). The effectiveness of online Triple P (Positive Parenting Program) on cold executive functions (Working memory, sustained attention, inhibitory control and cognitive flexibility) in children with attention deficit-hyperactivity disorder. Psychology of Exceptional Individuals, 12(48), 61-89. doi: 10.22054/jpe.2023.71858.2534. [In Persian]
Trigueros, R., Sanchez-Sanchez, E., Mercader, I., Aguilar-Parra, J. M., López-Liria, R., Morales-Gázquez, M. J.d, ... & Rocamora, P. (2020). Relationship between emotional intelligence, social skills and peer harassment. A study with high school students. International journal of environmental research and public health, 17(12), 4208.‏
UNICEF. (2021). The State of the World’s Children. Available online: https://www.unicef.org/reports/state-worlds-children-2021 (accessed on 2 September 2021).
Wang, Y., & Liu, Y. (2021). The development of internalizing and externalizing problems in primary school: Contributions of executive function and social competence. Child Development, 92(3), 889-903.DOI: 10.1111/cdev.13462
Wolf, S., & McCoy, D. C. (2019). The role of executive function and social‐emotional skills in the development of literacy and numeracy during preschool: a cross‐lagged longitudinal study. Developmental science, 22(4), e12800.‏
Wootton, R.E., Riglin, L., Blakey, R., Agnew-Blais, J., Caye, A., Cadman, T., … & Tilling, K. (2022). ADHD traits decline over the life-course in the general population: Trajectories across five population birth cohorts spanning ages 3 to 45 years. International Journal of Epidemiology, 51, 919– 930.
Yang, Y., Shields, G. S., Zhang, Y., Wu, H., Chen, H., & Romer, A. L. (2022). Child executive function and future externalizing and internalizing problems: A meta-analysis of prospective longitudinal studies. Clinical Psychology Review, 97, 102194.
 
 
استناد به این مقاله: آقاجانی، سیف‌اله.، کرمانی، علی.، عبادی، متینه.، سلمانی، علی. ‌(1402). برازش مدل علی مبتنی بر اختلالات رفتاری برونی‌سازی شده براساس کارکردهای اجرایی مغز با نقش میانجی مهارت‌های اجتماعی در دانش‌آموزان با اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی، روان‌شناسی افراد استثنایی، 13(51)، 239-270. ‌
DOI: 10.22054/jpe.2023.74206.2587
 
 Psychology of Exceptional Individuals is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.