تدوین برنامۀ آموزش والدین برای خانواده‌های دارای فرزندان با اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی و تأثیر آن برکاهش نشانه‌ها و کارکرد خانواده*

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر، تدوین برنامه‌ای برای آموزش والدین دارای فرزند با اختلال نارسایی توجه/ بیش فعالی و بررسی میزان اثربخشی این برنامه بر کاهش نشانه‏های این اختلال و کارکرد خانواده (شیوه‏های فرزند¬پروری و استرس والدینی) است. روش: در این پژوهش نیمه آزمایشی، تعداد 24 نفر از والدین دارای کودکان با اختلال نارسایی توجه با روش نمونه‏گیری خوشه¬ای چند مرحله¬ای به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (12 نفر) و کنترل (12 نفر) شرکت داشتند. برای جمع‏آوری داده¬های مربوط به تشخیص اختلال از مقیاس درجه‏بندی نشانه‏های اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی که بر مبنای کتاب راهنمای تشخیصی و آماری بیماری‏های روانی (2000) ساخته شده است و نیز به منظور بررسی کارکرد خانواده از مقیاس استرس والدینی (PSI/SF) و پرسشنامۀ سبک‌های فرزند پروری رابینسون و همکاران (2000) استفاده شده است. با استفاده از آزمون آماری تحلیل کوواریانس و تحلیل واریانس (با اندازه گیری مکرر)، به کمک نرم افزار SPSS تأثیر آموزش والدین بر کاهش نشانه‏های اختلال و کارکرد خانواده مورد بررسی قرار گرفت. یافته¬ها: نتایج به دست آمده در این پژوهش نشان داد که آموزش والدین توانسته است بر کاهش میزان استرس والدین، افزایش شیوۀ فرزندپروری مقتدرانه (پدر و مادر) و کاهش شیوۀ فرزندپروری سهل‏گیر پدر در سطح (05/0 > P) تأثیر معنادار داشته باشد. همچنین لازم به ذکر است که آموزش والدین بر کاهش نشانه‏ها، شیوۀ فرزندپروری خودکامه (پدر و مادر) و سهل‏گیر (مادر) در سطح )05/0 <P) تأثیر معنادار نداشت. نتایج مربوط به آزمون پیگیری نیز نشان داد که شیوۀ فرزندپروری خودکامه مادر در سطح (01/0>P) افزایش یافته است. به طور کلی می¬توان نتیجه¬گیری کرد که برنامه مذکور می¬تواند برای بهبود کارکرد خانواده تأثیر داشته باشد.

کلیدواژه‌ها


استورا. (؟). تنیدگی یا استرس بیماری جدید دنیای تمدن. (ترجمه پریرخ دادستان، 1382). تهران: انتشارات رشد.

بهروزی، آزاده . (1384) . بررسی رابطۀ بین نگرش‏های فرزندپروری پدران و سبک اسناد و جرأت‏ورزی دانش‏آموزان مقطع سوم راهنمایی شهرستان کازرون . پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی.

حاجبی، احمد. حکیم شوشتری، میترا و خواجه الدین، نیلوفر. (1384). تأثیر آموزش مدیریت رفتاری به والدین کودکان پیش دبستانی مبتلا به اختلال بیش فعالی با کمبود توجه. فصلنامۀ اندیشه و رفتار. شماره 43، صص 440-435.

خوشابی، کتایون. (1381). بررسی میزان شیوع اختلال بیش فعالی و نقص توجه و اختلال‏های همراه در دانش‏آموزان مقطع ابتدایی شهر تهران. دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.

 خوشابی، کتایون. قدیری، فاطمه و جزایری، علیرضا. (1385). بررسی تأثیر برنامۀ آموزش گروهی مدیریت والدین متناسب با فرهنگ ایرانیدر کاهش نشانه‏های اختلال نقص توجه/ بیش فعالی و مقایسه آن بادارودرمانی. فصلنامۀ خانواده‏پژوهی، سال هفتم، شمارۀ دوم، صص 283-269.

رجبلو ، منصوره . (1385) . میزان اثربخشی آموزش مدیریت به والدین بر کاهش نشانه‏های اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی کودکان. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی.

زرگری نژاد، غزاله و یکه یزدان دوست، رخساره (1386). اثربخشی آموزش والدین بر  مشکلات رفتاری کودکان ADHD. فصلنامه مطالعات روان‏شناختی. سال دوم، شمارۀ سوم. صص 48- 29.

 سیف، علی اکبر. (1380). روانشناسی پرورشی. تهران: انتشارات آگاه.

 علیزاده، حمید. (1383). اختلال نارسایی توجه/فزون جنبشی. تهران: رشد.

 علیزاده، حمید. (1386). راهکارهای آموزشی و درمانی: کتاب راهنما جهت آموزش به معلمان دارای دانش‏آموزان با ختلال نارسایی توجه / بیش فعالی. سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور.

علی مددی ، اعظم . (1387). اثر بخشی آموزش مدیریت استرس در بهبود روابط والدین فرزند به والدین دارای نوجوانان با اختلال سلوک. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی.

فرگوسن، جرج.تاکانه ، یوشیو. (1989). تحلیل آماری در روانشناسی و علوم تربیتی (ترجمه علی دلاور و سیامک نقشبندی ، 1384) . تهران : نشر ارسباران.

زهرا فدایی زهرا، دهقانی، محسن،  طهماسیان، کارینه،  فرهادی، فاطمه (1389).  بررسی ساختار عاملی، اعتبار و روایی فرم کوتاه- شاخص استرس فرزند پروری (PSI-SF) مادران کودکان عادی 12-7 سال. تحقیقات علوم رفتاری، 8، 91-81.

  کاشانی موحد، آ. (1384). رابطه حافظه فعال با پایداری هیجانی در دانش‏آموزان با و بدون اختلال نارسایی  توجه/بیش فعالی. تهران: دانشکده روان‏شناسی دانشگاه علامه طباطبائی (پایان نامه کارشناسی ارشد).

کانرز ، سی .کیت و جت ، جولیت ال . (1387) . اختلال نارسایی توجه بیش فعالی در کودکان و بزرگسالان .( ترجمه حمید علیزاده ، قربان همتی علمدارلو و صدیقه رضایی ) . تهران : نشر دانژه . (تاریخ انتشار به زبان اصلی؟)

کاوه ، منیژه . (1382) . بررسی و مقایسه شیوه‏های فرزندپروری و منبع کنترل دختران فراری و عادی 12 تا 18 ساله شهر تهران . پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی.

 کویین، پاتریشیا اُ. و استرن، جودیت ام. (1995). بیش فعالی؛ کمک به کودکان و نوجوانان حواسپرت و بی قرار. (ترجمه حمید علیزاده1385).  تهران: انتشارات جوانۀ رشد.

 محمد اسماعیل، الهه. (1380). بررسی اعتبار، روایی و تعیین نقاط برش اختلال های پرسشنامۀ علائم مرضی کودکان ((CSI-4 بر روی دانش‏آموزان 14-6 ساله مدارس ابتدایی و راهنمایی شهر تهران. پژوهشکدۀ کودکان استثنایی، سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور.

مینوچین، س. (1974). خانواده درمانی. (ترجمه ثنایی، ب. 1379). تهران: رشد.

هارجی، ا. ، ساندرز، ک. و دیکسون، د. (1994). مهارت‏های اجتماعی در ارتباطات میان فردی (ترجمه بیگی خ. و فیروز بخت، 1377). تهران: رشد.   

همتی، ق. (1383). تأثیر آموزش خود کنترلی بر مهارت‏های اجتماعی دانش‏آموزان با اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی. تهران: دانشکده روان‏شناسی دانشگاه تهران (پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد).

هومن، حیدر علی. (1384). تحلیل داده‏های چندمتغیری در پژوهش رفتاری. تهران: نشر پیک فرهنگ.

یوسفی، آ. (1382). رابطۀ شیوه‏های فرزند پروری با مهارت‏های اجتماعی. تهران: دانشکدۀ روان‏شناسی دانشگاه علامه طباطبائی (پایان نامه کارشناسی ارشد).

Ackerman, P. T., Anhalt, J. M. & Dykman, R. A. (1986). Arithmetic automatization failure in children with attention and reading disorders: Association and sequel. Journal of Learning Disabilities, 19,222,232.

Alizadeh, H. & Andries, C. (2002). Interaction of parenting styles and attention deficit hyperactivity disorder in Iranian parents. Child and Family Behavior Therapy, 24, 37-52.

Alizadeh, H., Applequist, K. F., Coolidge, F. L. (2007). Parental Self-Confidence and Parenting Styles in Families of Children with AD/HD. International Journal of Child Abuse and Neglect, 31, 567-572.

American Psychiatric Association. (2000). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed. - Revised). Washington, DC: Author.

Anastopoulos, A. D., Shelton, T. L., DuPaul, G. J., Guevremont, D. C. (1993). Parent training for attention-deficit hyperactivity disorder: its impact on parent functioning. Journal of Abnormal Child Psychology, 21, 581-96.

Anastopoulos, A. D., Smith, J. M. & Wien, E. E. (1998). Counseling and training parents. In R. A. Barkley (Ed.,), Attention-deficit hyperactive disorder: A handbook for diagnosis and treatment (2nd ed.) (pp. 373-393). New York: Guilford Press.

August, G. J., Realmuto, G. M., MacDonald, A. Q., Nugent, S. M., & Crosby, R. (1996). Prevalence of ADHD and comorbid disorders among elementary school children screened for disruptive behavior. Journal of Abnormal Child Psychology, 24, 571-595.

Barkley, R. A. (2006). Attention-deficit hyperactivity disorder: handbook fordiagnosis and treatment (3rd Eds.). New York: Guilford Press.

Barkley, R. A. (1982). Hyperactive children: A handbook fordiagnosis and treatment (2rd Eds.). New York: Guilford Press.

Barkley R. A., Shelton, T. L., Crosswait, C., Moorehouse, M. (2000). Multi-method psycho-educational intervention for preschool children with disruptive behavior: Preliminary results at post-treatment. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 41, 319-332.

Barkley, R. A. (1997a). ADHD and the nature of self-control. New York: Guilford.

Barkley, R. A. (1997b). Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: Constructing a unifying theory of ADHD. Psychological Bulletin, 121, 65-94.

Barkley, R. A. (1997c). Defiant children. New York: Guilford Press.  

Barkley, R. A. (1998). Attention-deficit hyperactive disorder: A handbook for diagnosis and treatment (2nd ed.). New York: Guilford Press.

Barkley, R. A. (2000). Taking Charge of ADHD: The Complete, Authoritative Guide for Parents, Revised Edition. New York: Guilford.

Barkley, R. A., DuPaul, G. J., & McMurry, M. B. (1990)Comprehensive evaluation of attention of deficit disorder with and without hyperactivity os defined by research criteria.Journal of Consulting and Clinical Psychology, 58, 775-789.

Barlow, J. & Coren, E. (2001). Parent-training programs for improving maternal psychosocial health.Cochrane Database System Review. 2001; (2): CD002020.

Barlow , J. & Coren , E. & Stewart-Brown , S.(2002) .Meta-analysis of the effectiveness of parenting programmes in improving Maternal Psychosocial Health. British Journal of General Practice , 52, 223-233.    

Bauermeister, J. J. (1992). Factor analysis of teacher ratings of attention-deficit hyperactivity and oppositional defiant systems in children aged four through thirteen years. Journal of Clinical Child Psychology, 21, 27-34.

Bauermeister, J. J., Berrios, V., Jimenes, A. L., & Acevedol. L. (1990). Some issues and instruments for the assessment of attention-dificite hyperactivity disorder in Puerto Rican children. Journal of Clinical Child Psychology, 19, 9-16

Baumrind, D. (1971). Current patterns of parental authority. Developmental Psychology Monographs, 4, 1-103.

Beck, S. J., Young, G. H., & Tarnowski, K. J. (1990). Maternal characteristics and perceptions of pervasive and situational hyperactives and normal controls. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 29, 558-565.

Briesmester,  J. M. & Charles, E. (2007).  Handbook of parent training: Helping parents prevent and solve problem behaviors. Third edition. Edited by James M. Briesmester & Charles E. Schaefer. John Wiley & Sons, Inc. Hoboken, New Jersey.

Biederman, J., Faraone, S. V., Keenan, K., Steingard, R., & Tsuang, M. T. (1991). Familial association between attention deficit disorder and anxiety disorders. American Journal of Psychiatry, 148, 251-256.

Biederman, J., Faraone, S. V. (2005). Attention-deficit hyperactivity disorder. Lancet, 366, 237-248.  ntion dificite hyperactivity disorder with conduct, depressive anexity and other disorders. American Journal of psychiatry, 148,564-577.

Biederman J., Newcorn, J. , & Spirich, S.(1991).Comorbidity of atBreen, M. J., & Barkley, R. A. (1988). Child psychopathology and parenting stress in girls and boys having attention deficit disorder with hyperactivity. Journal of Pediatric Psychology, 13, 265-280.

Cammann, R., & Miehlke, A. (1989). Differentiation of motor activity of normal active and hyperactive boys in school: some preliminary results. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 30, 899-906

Chess, s., & Hassibi. M. (1986). Principles and practice of child psychiatry (2nd ed). New York: Plenum Press

Children & Adults with attention deficit disorder (CH.A.A.D.D) (1995). The disability named ADD: an overview of attention deficit disorders. (A Fact sheet). Florida: The Author.

Chronis, A. M., Chacko, A., Fabiano, G. A., Wymbs, B. T., & Pelham, W. E. (2004). Enhancements to the behavioral parent training paradigm for families of children with ADHD: Review and future directions, Clinical Child and Family Psychology Review, 7(1), 1-27.

Clark- Stewart, K. A., Fridman, S. (1987). Child Development: Infancy through adolescence. New York: Wiley.

Colquhoun, I., & Bunday, S. (1996). Attention deficit hyperactive disorder: A dietary/nutritional approach. (A newsletter). Chichester: The Hyperactive Children’s Support Group (HAGSG).

Connell S., Sanders, M. R., Markie-Dadds, C. (1997). Self-directed behavioral family intervention for parents of oppositional children in rural and remote areas. Behavior Modification, 21, 379-408.

Conners , C. K., & Wells . K. C.(1986). Hyperkinetic Children: A Neuropsychosocial Approch . California: Sage.

Coolidge, F. L. (2002). The Coolidge personality and Neuropsychological Inventory for Children Manual. Colorado: University of Colorado at Colorado Springs

Corkum, P. V., McKinnon, M. M., & Mullane, J. C. (2005). The effect of involving classroom teachers in a parent training program for families of children with ADHD, Child & Family Behavior Therapy, 27(4), 29-49

Cotugno , A., (1995). Personality Attributes of Attention deficit Hyperactivity Disorder (ADHD). Using the Rorschach Inkblot test. Journal of Psychology, 51, 554-562.

Danforth, J. S., Harvey, E., Ulaszek, W. R., & McKee, T. E. (2006). The outcome of group parent training for families of children with attention-deficit hyperactivity disorder and defiant/aggressive behavior. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 37, 188-205.

Danforth, J. S. (2007).Training parents of children with comorbid Attention-Deficit / Hyperactivity Disorder and Oppositional Defiant Disorder. In James M. Briesmester & Charles E. Schaefer. (Ed.) Handbook of parent training: Helping parents prevent and solve problem behaviors. (pp. 345-378). Third edition. Edited by John Wiley & Sons, Inc. Hoboken, New Jersey.

Danforth, J. S. (2006).  Parent training for families of children with comorbid ADHD and ODD. International Journal of behavioral consultation and therapy, 2(1), pp 45-64.

David, O. J., & Wintrop, H. L. (1989). Communication distubances and hyperactive / conduct-disturbed behavior. Psychiatry, 52, 379-384

Diller, L. H. (1998). Running on Ritalin. New York: Bantam Books.

Dreikurs, R. (1992). The challenge of parenthood. New York: Plume Book.

DuPaul, G. J., & Stoner, G. (1994). ADHD in the school: assessment and intervention esterategies. New York: Gilford.

Dyek, N. (1977). Educational management of hyperactive children. In M. Fine (Ed.), principles and techniques of intervention with hyperactive children (pp.115-159).Illinois: Charles Thomas

Ellis, A., Bernard, M. E. (2006). Rational emotivebehavioralapproachesto childhood disorders؛theory, practiceand research. New York, NY: Springer.

Farley, S., Adams, J. S., Lutton, M. E., & Scoville, C. (2005). What are effective treatments for oppositional and defiant behaviors in preadolescents? Journal of Family Practice, 54, 162-165. 

Fischer, M. (1990). Parenting stress and the child with attention deficit hyperactivity disorder. Journal of Clinical child Psychology, 19, 337-346.

Frick, P. J., Lahey, B. B., Kamphaus, R. W., Lahey, B. B., Loeber, R., Christ, M. A., Hart, E. L., & Tannenbaum, L. E. (1991). Academic underachievement and the disruptive behavior disorders. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 59, 289-294.

Gerdes A. C., Haack, L. M., Schneider, B. W. (2010). Parental functioning in families of Children with ADHD: Evidence for behavioral parent training and importance of clinically meaningful change. Journal of Attention Disorder, 13, 1-10.

Gerrard, L., & Anastopoulos, A. D. (2005, August). The relationship between AD/HD and mother–child attachment in early childhood. Paper presented at the annual meeting of the American Psychological Association, Washington, DC.

Goldstein, S., & Goldstein, M. (1998). Managing attention deficit hyperactivity disorder in children: A guide for practitioners (2nd ed.). New York: Wiley

Goldstein, S., & Goldstein, M. (1992). Hyperactivity Why Wont My Child Pay Attention?. New York: Wiley.

Gottlieb, M. I.(1987). The hyperactive child.In M. I. Gottlieb & J.E. Williams(Eds), text book of developmental pediartics( pp.303-329) New York: plenum.

Gresham, F.M., and Elliott, S.N. (1990). Social skills rating system manual. Circle Pines, MN: American Guidance Service.

Grissom, Robert J, John J. Kim(2005). Effect sizes for research: a broad practical approach: Lawrence Erlbaum Associates ,Inc. Mahwah , New jersey

Hill, J. (2002). Biological, psychological and social processes in the conduct disorders. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 43, 133-164.

Hinshaw, S. (1994). Attention deficit disorder and hyperactivity in children. Thousand oaks, CA: Sage.

Huang, H. L., Chao, C. C., Tu, C. C., & Yang, P. C. (2003). Behavioral parent training for Taiwanese parents of children with attention-deficit/hyperactivity disorder. Psychiatry and Clinical Neuroscience, 57, 275-81.

Kaplan, B. J., Dewey, D. M., Crawford, S. G., & Wilson, B. N. (2001). The term comorbidity is questionable value in reference to developmental disorders: Data and theory. Journal of Learning Disabilities, 34, 555-565.

Kaplan, B. J., Wilson, B. N., Dewey, D. M., Crawford, S. G. (1998). DCD may not be a discrete disorder. Human Movement Science, 17, 471-490.

Kataria, s., Hall, C. W., wong, M. M., & Ceys, G.F. (1992). Learning styles of LD and ADHD children. Journal of clinical psychology,48,371-378.

Kazdin, A. E. (1997). Parent management training: Evidence, outcomes, and issues. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 36, 1349-1356. 

Kewley, G. (1998). Medical aspects of assessment and treatment of children with attention deficit hyperactivity disorder. In P. Cooper & K. Ideus (Eds.), Attention deficit hyperactivity disorder: Educational, medical and cultural issues (2nd ed.)(pp. 53-60). UK: The Association of Workers for Children with Emotional and Behavioral Deficits.

King, C.A., & Yong, R. D. (1981). Peer Popularity and peer communication patterns: hyperactive versus active but normal boys. Journal of Abnormal Child Psychology, 9, 465-582.

Kinsbourne, M., & Swanson, J. M. (1979). Models of hyperactivity: Implications for Diagnosis and treatment. In R.L. Trites (Ed), hyperactivity in children: Etioligy, measurement, and treatment Implication (pp.1-19). Baltimore: university park press.

Lamb, K. (2006). Addressing the Challenges of Parenting: Parent Training With Parents of Children with ADHD. Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Psychology. Texas A&M University.

Lance S., Troy. (2005).Training Parents of Attention Deficit Hyperactivity Disordered Children: A Systematic Replication of Russell Barkleys’ Defiant Children Manualized Parent Training Program in a Community Setting. Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Psychology. Argosy University- Saradota 

Lees, D., & Ronan, ­G., Kevin, R. (2006). Parent Management Training for Dolo Mothers of children Diagnosed will Attention Deficit Hyperactivity Disorder: An Effectiveness and Multiple Baseline Evaluation. Parent Management Training For Solo Mothers.

Lehner –Due , Lois L .(2001). The Effectiveness of Russel A. Barkley,s Parent Training Program on Parents with School-Aged Children who have ADHD on their Perceived Severity of ADHD, Stress, and Sense of Competence. Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Psychology. Hofstra University.

Lew, A. & Bettner, B. L. (2000). A parent’s guide to understanding and motivating children. Boston: Connexions Press.

Lynn D. (2008). Parent Stress Reduction Through a Psychosocial Intervention for Children Diagnosed With Attention – Deficit/ Hyperactivity Disorder. Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Psychology. Indiana University of Pennsylvania.

Mannuzza, S., Klein, R.G., Bessler, A., Malloy, P., & Lapadula. M. (1998). Adult psychiatric status of hyperactive boys growth up. American journal of psychiatry, 155,493-498

Marshall, R. M., Schafre, V. A., O,Donnell, L., Elliott, J., & Handwerk, M. L. (1999).arithmetic disabilities and ADD subtypes: Implications for DSM-IV. Journal of Learning Disabilities, 32, 239-247

Mash, E. J., & Johnston, C. (1983). Sibling interactions of hyperactive and normal children and their relationship to reports of maternal stress and self-esteem. Journal of Clinical Child Psychology, 12, 91-99.

Milich, R. S., and Loney, J. (1979). The factor composition of WISK for hyperkinetic/ MBD males. Journal of Learning Disabilities, 12,491-495

Mize, J., & Pettit, G. S. (1997). Mothers’ social coaching, mother-child relationship style, and children’s peer competence: Is the medium the message? Child Development, 68, 291-311.

Moffitt, T. E. (1990). Juvenile delinquency and attention deficit disorder: Developmental trajectories from age 3 to 15. Child Development, 61, 893-910.

Montiel-Nava. C., Peña J.A., Espina M. G, Ferrer-Hernandez M. E.,  López-R. A., Puertas-Sánchez S. , Cardozo-Durán J. J. (2002). A pilot study of methylphenidate and parent training in the treatment of children with attention-deficit hyperactivity disorder.  Review Neurology. 35, 201-5.

Odom, S. E. (1996). Effects of an educational intervention on mothers of male children with attention deficit hyperactivity disorder. Journal of Community Health Nursing, 13, 207-20.

Ogg, J. A.  & Carlson. J. S. (April, 2005).  The Effectiveness of Parent-Training  for Disruptive Behavior Associated with ADHD.  Presented at the annual meeting of the National Association of School Psychologists. Atlanta, GA.

Portes, P.R., Howell, S. C., Brown, J. H., Eichenberger, S. M. & Carman, A. (19992). Family function and postdivorce adjustment. American Journal of Orthopsyiatry,64, 613-617.

Raggio, D. J. (1999). Visuomotor perception in children with attention deficit hyperactivity disorder-combined type. Perceptual and Motor Skills, 88, 448-450.

Reid, M. J., Webster-Stratton, C., & Baydar, N. (2004). Halting the development of conduct problems in head start children: The effects of parent training. Journal ofClinical Child and Adolescent Psychology, 33, 279-291.

Robinson, C. C., Mandleco, B., Olsen, S. F., & Hart, C. H. (2001). The Parenting Styles and Dimensions Questionnaire (PSDQ). In B. F. Perlmutter, J. Touliatos, & G. W., Holden (Eds.), Handbook of family measurement techniques: Vol. 3. Instruments & index (pp. 319-321). Thousands Oaks: Sage.

 Rodgers, A. Y. (1998). Multiple sources of stress and parenting behavior. Children and Youth Services Review, 20(6), 525-546.

Rosenthal, R., & Rosnow, R. (1996). Essentials of behavioral research: Methods and

data analysis. McGraw-Hill: New York.

Schwarts, S., & Johnston, J. (1985). Psychopathology of childhood. New York: Pergamon Press.

Seeley, R. J., Small , J.W., Walker , H.M., Feil, E.G., Severson , H., Golly , A., Forness, S. (2009) . Efficacy of the First Step to Success Intervention for Students with Attention – Deficit/ Hyperactivity Disorder. School Mental Health 1, 37-48

Slomka, G. (1998).Attention deficit hyperactivity disorder. In P.G Snyder & D. Nussbaun (Eds), clinical neuropsychology: A pocket handbook for assessment (pp.124-140). Washington, DC: American psychological association.

Smith, M. & Barrett, M. S. (2002). The effect of parent training on hyperactivity and attention in three school-age girls with ADHD. Journal of Child and Family BehaviorTtherapy, 24, 35-21.

Sommer, J. L. (2007). Efficacy of parent training for children with attention-deficit/hyperactivity disorder: A therapeutic component analysis. Unpublished masters thesis, Greensboro: University of North Carolina.

Sonuga-Barke, E. J., Daley, D., Thompson, M., Laver-Bradbury, C., & Weeks, A. (2001). Parent-based therapies for preschool attention-deficit/hyperactivity disorder: a randomized, controlled trial with a community sample. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 40, 402-408.

Sonuga-Barke, E. J., Thompson, M., Abikoff, H., Klein, R., Brotman, M.L. (2006). Nonpharmacological Interventions for preschoolers With ADHD. Infants & Young Children. Vol .19 , 142-153

Sprouse, C. A., Hall, C. W., Webster, R. E.,& Bolen, L.M.1998 social perception in studense with learning disabilities and attention deficit/Hyperactivity disorder. Journal of Nonverbal Behavior, 22 , 125-134

Strachan, J. W. (2005). Fathers of children with educational disabilities. The role of stress in life satisfaction. Unpublished Doctoral dissertation, Florida State University.

Taylor, E. A. (1986). Overactivity, hyperactivity and hyperkinesis: Problems and prevalence. In E. A. Taylor (Ed.), The overactive child (pp. 1-18). London: Mac Keith Press.

Teeter, P. A. (1998). Intervention for ADHD: Treatment in developmental context. New York: The Guilford Press.

The Mental Health Foundation (2000). Health visitor-delivered training programmes for parents of pre-school children diagnosed with ADHD. [Online]. Available: http://www.mentalhealth.org

Trites, R. L. (1979) Prevalence of hyperactivity in Ottawa, Canada. In R. L. Trites (Ed.), Hyperactivity in children (pp.29-52). Baltimore: University Park Press

van der Meere, J., and Sergeant, J. (1988). Controlled processing and vigilance in hyperactivity: time will tell. Journal of Abnormal Child Psychology, 16, 641-655

Wagner ,S.M. & Mcneil , C. B. (2008). Parent – Child Intervention Therapy for ADHD: A Conceptual Overview and Critical Literature Review. Child & Family Behavior Therapy, 30, 231- 256.

Weiss, G., & Hechtman, L. (1993). Hyperactive children grown up: ADHD in children, adolescents and adults (2nd ed.). New York: Guilford Press.

Wisser, M. R., Das-Smaal, E. A., and Feij, J. A.,(1993). Impulsivity in the a

Eye of the beholder: an analysis of techers conceps of impolsive and reflective behavior. European Journal of Personality, 7, 47-63

Wells , K. C., Epstein, J. N.  Hinshaw, S. P.,  Conners, C.,   Klaric, J., Abikoff, H. B.,  Abramowitz, A., Arnold, L. E.,  Elliott, G.,  Greenhill, L. L.,  Hechtman, L., Hoza, B.,  Jensen, P. S.,  March, J. S.,  Pelham, W., Jr., Pfiffner, L., Severe, J.,  Swanson, J. M.,  Vitiello, B.,  and Wigal, T, . (2000). Parenting and family stress treatment outcomes in attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): an empirical analysis in the MTA study. Journal of Abnormal Child Psychology, 28, 543-53.

Wender, P. H. (1971). Minimal brain dysfunction in children. New York: Wiley

Werry, J. (1968). Developmental hyperactivity. Pediatric Clinics of North America, 15, 581-599.

Whalen, C. K., and Henker. B. (1985). The social worlds of hyperactive (ADHD) children. Clinical psychology Review, 5, 447-478

World Health Organization (1996). International Classification of Diseases(10th Ed.). Geneva: Author.