مقایسه اثربخشی آموزش کارکردهای اجرایی و آموزش اجتماعی- هیجانی بر بهبود عملکرد توجه مداوم در دانش آموزان با اختلال ریاضی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه روان‌شناسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

2 دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم اجتماعی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

3 دانشیار، گروه روان‌شناسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

چکیده

هدف این پژوهش مقایسه اثرات آموزش کارکردهای اجرایی و آموزش اجتماعی- هیجانی بر بهبود عملکرد توجه مداوم (پاسخ صحیح به اعداد و تصاویر و زمان واکنش اعداد و تصاویر) در دانش‌آموزان دختر دارای اختلال یادگیری ریاضی در پایه‌های 5-3 ابتدایی در منطقه 5 آموزش و پرورش شهر تهران بود. روش پژوهش شبه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل بود. برای شناسایی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری در ریاضیات، از ملاک‌های راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی- 5، آزمون ریون و آزمون ریاضی ایران کی‌مت استفاده شد. دانش‌آموزان شناسایی شده به تصادف در دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل جایگزین شدند (7 نفر در هر گروه) و آزمون عملکرد توجه مداوم را در مرحله پیش آزمون و پس آزمون تکمیل کردند. گروه آزمایش اول و دوم به ترتیب تحت آموزش کارکردهای اجرایی و آموزش اجتماعی-هیجانی قرار گرفتند و گروه کنترل مداخله‌ای را دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان داد که آموزش مهارت اجتماعی- هیجانی منجر به بهبود میانگین عملکرد توجه مداوم (در پاسخ صحیح به تصویر، پاسخ صحیح به اعداد و زمان واکنش در مورد اعداد) می‌شود. تأثیر آموزش کارکرد اجرایی بر عملکرد توجه مداوم معنادار نبود و تفاوت معناداری بین اثرات آموزش کارکرد اجرایی و آموزش مهارت اجتماعی - هیجانی بر عملکرد توجه مداوم وجود نداشت. در کل می‌توان نتیجه گرفت که یادگیری اجتماعی- هیجانی روش مناسبی برای افزایش عملکرد توجه مداوم در دانش‌آموزان دارای اختلال در یادگیری ریاضی است.

کلیدواژه‌ها


منابع

آناستازی، آ. (1908). روان­آزمایی، ترجمه محمد تقی براهنی (1371). چاپ اول، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

انجمن روان­­پزشکی آمریکا. (2013). راهنمای تشخیصی آماری اختلالات روانی، ویراست پنجم، ترجمه یحیی سید محمدی (1393). چاپ اول. تهران: نشر روان.

بهرامی، ه؛ نجاتی؛ پوراعتماد، ح. ر. (1391). مقایسه توجه انتخابی و انتقالی کودکان و نوجوانان دچار لکنت رشدی و همتایان سالم. فصلنامه روانشناسی کاربردی»،6، (21)، 35-23.

پوشنه، ک؛ شریفی، ع؛ معتمد یگانه، ن. (1394). اثربخشی مداخله بازتوانی شناختی رایانه­محور بر کارکرد‌های اجرایی و عملکرد حافظه فعال دانش‌آموزان با اختلال یادگیری ریاضی. فصلنامه روان­شناسی افراد استثنایی، 5 (20)، 120-100.

حسین­زاده ملکی، ز؛ مشهدی، ع؛ سلطانی فر، ع؛ محرری، ف؛ و غنایی چمن‌آباد، ع. (1392). آموزش حافظه کاری، برنامه آموزشی والدین بارکلی و ترکیب این دو مداخله بر بهبود حافظه کاری کودکان مبتلا بهADHD . فصلنامه تازه­های علوم شناختی، 15 (4)، 63-53.

سرمد، ز؛ بازرگان، ع؛ حجازی، ا. (1378). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران؛ نشر آگاه.

شهسوارانی، ا. م؛ رسول‌زاده طباطبایی، س. ک؛ عشایری، ح؛ و ستاری، ک. (1389). تاثیر استرس بر توجه انتخابی و تمرکز بینایی با در نظر گرفتن اثر آن در آموزش و یادگیری. اندیشه­های نوین تربیتی، 6، (4)، 169-164.

رجبی، غ. (۱۳۸۷).« هنجاریابی ماتریس­های پیشرونده ریون رنگی کودکان در دانش­آموزان شهر اهواز». روان­شناسی معاصر، ۳ (۱)، ۳۲-۲۳.

 رحمانی، ج؛ عابدی، م. ر. (1383). هنجاریابی آزمون ریون رنگی کودکان 5 تا 10 ساله در استان اصفهان. فصلنامه آموزه، 23، 86.81.

لطیفی، ز؛ امیری، ش؛ ملک پور، م؛ و مولوی، ح. (1388). اثربخشی آموزش حل مساله‌ی شناختی اجتماعی بر بهبود روابط بین فردی، تغییر رفتارهای اجتماعی و ادراک خودکارآمدی دانش آموزان مبتلا به ناتوانی یادگیری. تازه­های علوم شناختی، 11 (3)، 84-70.

محمد اسماعیل، الهه؛ هومن، حیدرعلی. (1381). انطباق و هنجاریابی آزمون ریاضیات ایران کی مت. مجله کودکان استثنایی،،6، 332-323.

نجارزادگان، م؛ نجاتی و؛ امیری، ن. (1394). اثر توانبخشی شناختی حافظه کاری بر بهبود نشانگان رفتاری کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه / بیش فعالی. فصلنامه عصب روان­شناسی،1(1)، 52-45.

نریمانی، م؛ سلیمانی، ا. (1392). اثربخشی توان­بخشی شناختی بر کارکردهای اجرایی (حافظه کاری و توجه) و پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان دارای اختلال یادگیری ریاضی. مجلهناتوانی­های یادگیری، 2 (3)، 115-91.

نوکنی، م. (1389). بازتوانی شناختی با استفاده از کامپیوتر در کاهش نقایص توجهی کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نقص توجه. پایان‌نامه دکترا. دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی.

هادیان­فر، ح؛ نجاریان، ب؛ شکرکن، ح؛ مهرابی­زاده هنرمند، م. (1379). تهیه و ساخت فرم فارسی آزمون عملکرد پیوسته،. مجله روان­شناسی، 4 (4)، 404-388.

Abdellah, R. (2015). Metacognitive Awareness and its Relation to Academic Achievement and Teaching Performance of Pre-service Female Teachers in Ajman University in UAE. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 174, 560–567. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.01.707

Armenta, C. N., Fritz, M. M., & Lyubomirsky, S. (2017). Functions of Positive Emotions: Gratitude as a Motivator of Self-Improvement and Positive Change. Emotion Review, 9(3), 183–190. https://doi.org/10.1177/1754073916669596

Aronson, J. (Ed.). (2002). Improving academic achievement: Impact of psychological factors on education. New York: Academic Press.

Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory / Albert Bandura. Prentice-Hall series in social learning theory. Englewood Cliffs, London: Prentice-Hall.

Billington, T. (2013). Promoting self-awareness through reflective practice. British journal of nursing (Mark Allen Publishing), 22(1), 45. https://doi.org/10.12968/bjon.2013.22.1.45

 Bull, R., Espy, K. A., & Wiebe, S. A. (2008). Short-term memory, working memory, and executive functioning in preschoolers: longitudinal predictors of mathematical achievement at age 7 years. Developmental neuropsychology, 33(3), 205–228. https://doi.org/10.1080/87565640801982312

 CASEL Guide. (2013). Effective social and Emotional Learning Programs: Preschool and Elementari school edition. https://www.casel.org/wp-content/uploads/2016/01/2013-casel-guide.pdf

Chen, X., Ye, M., Chang, L., Chen, W., & Zhou, R. (2017). Effect of Working Memory Updating Training on Retrieving Symptoms of Children With Learning Disabilities. Journal of learning disabilities.9: https://doi.org/10.1177/0022219417712015.

Domitrovich, C., Bradshaw, C., Poduska, J., Hoagwood, K., Buckley, J., Olin, S., … Ialongo, N. (2008). Maximizing the implementation quality of evidence-based preventive interventions in schools: A conceptual framework. Adavance in Mental Heaith, 1, 6–28. doi: 10.1080/1754730X.2008.9715730

Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students' social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child development, 82(1), 405–432. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01564.x.

Freilich, R., &Shechtman, Z. (2010). The contribution of art therapy to the social, emotional, and academic Adjustment of children with learning disabilities. The Arts in Psychotherapy, 37(2), 97–105.

Ferrier, D. E., Bassett, H. H., & Denham, S. A. (2014). Relations between executive function and emotionality in preschoolers: Exploring a transitive cognitional “emotion linkage. Frontiers in Psychology, 5, 583. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00487

Fisk, S. T., Taylor, S. E. (2008). Social Cognition: From brain to culture. New York: McGraw-Hill.

Grady, P. A., & Gough, L. L. (2014). Self-management: a comprehensive approach to management of chronic conditions. American journal of public health, 104(8), e25-31. https://doi.org/10.2105/AJPH.2014.302041

Greenberg, M. T., Domitrovich, C., & Bumbarger, B. (2001). The prevention of mental disorders in school-aged children: Current state of the field. Prevention & Treatment, 4, Article 1. Retrieved March 1, 2002 from http://journals.apa.org/prevention/volume4/pre0040001a.html.

Greenberg, M. T., Weissberg, R. P., O’Brien, M. U., Zins, J. E., Fredericks, L., Resnik, H., & Elias, M. J. (2003). Enhancing school-based prevention and youth development through coordinated social, emotional, and academic learning. American Psychologist, 58, 466 -474.

Jahromi, Laudan B, & Stifter, Cynthia A. (2008). Individual Differences in Preschoolers' Self-Regulation and Theory of Mind. Merrill-Palmer Quarterly, 54(1), 125–150.

Jones, S. M., & Doolittle, E.J. (2017). Social and Emotional Learning: Introducing the Issue. The future of children, 27(1), 3–17.

Kazem, Ali Mahdi, Alzubiadi, Abdulqaawi S, Alkharusi, Yousif Hassan, Alsarmi, Abullah M, Al- Bulushi Sana S, Aljamali, Fawzia A, Al- Mashhdany, Skreen, Al-Busaidi Omayama B, Al-Fori, Saud Mubarak, Al-Bahrani Wedad A, & Alshammari Basim M. (2009). A Normative Study of the Raven Coloured Progressive Matrices Test for Omani Children Aged 5-11 Years, Journal of Pendidikan Malaysia, 34(1), 37–51.

Hamre, B. K., & Pianta, R. C. (2006). Student-teacher relationships. In G. G. Bear & K. M. Minke (Eds.), Children’s needs III: Development, prevention, and intervention (pp. 59-71). Bethesda, MD: National Association of School Psychologists.

Lerner, J. W. (1997).children with learning disabilities:Theories, diagnosis and teaching strategies. Boston: Houghton Mifflin.

Lew, M. D. N., & Schmidt, H. G. (2011).  Self-reflection and academic performance: is there a relationship? Advances in health sciences education: theory and practice, 16(4), 529–545. https://doi.org/10.1007/s10459-011-9298-z

Lezak, M. D. (2012). Neuropsychological assessment (5th ed.). Oxford, New York: Oxford University Press.

McCormick, M. P., Cappella, E., O’Connor, E. E., & McClowry, S. G. (2015). Social-Emotional Learning and Academic Achievement. AERA Open, 1(3): 1-26.

Melnick, H., Cook-Harvey, C., & Darling-Hammond, L. (2017). Encouraging Social and Emotional Learning In the Context of New Accountability. Palo Alto, CA: Learning Policy Institute.

Ozturk, N. (2017). Assessing Metacognition: Theory and Practices. International Journal of Assessment Tools in Education, 4 (2): 134-138. https://doi.org/10.21449/ijate.298299

Pekrun, R., Lichtenfeld, S., Marsh, H. W., Murayama, K., & Goetz, T. (2017). Achievement Emotions and Academic Performance: Longitudinal Models of Reciprocal Effects. Child development, 88(5), 1653–1670. https://doi.org/10.1111/cdev.12704

 Radfar, F. (2013). The effect of attention training on executive function and reading in children with reading problems. [M.A Thesis in Child and Adolescent Clinical Psychology]. Tehran: ShahidBeheshti University Faculty of Education & Psychology.

Riccio, C. A., Reynolds, C. R., & Lowe, P. A. (2001). Clinical applications of Continuous Performance Tests: Measuring attention and impulsive responding in children and adolescents. New York: John Wiley & Sons.

Riggs, N. R., Jahromi, L. B., Razza, R. P., Dillworth-Bart, J. E., & Mueller, U. (2006). Executive function and the promotion of social–emotional competence. Journal of Applied Developmental Psychology, 27(4), 300–309. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2006.04.002