تأثیر آموزش راهبردهای شناختی و شناختی ـ فراشناختی بر عملکرد حل مسأله و رفتار سازشی دانش‏آموزان کم‏توان ذهنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

هدفاین مطالعه مشخص کردن تأثیر آموزش راهبردهای شناختی و شناختی ـ فراشناختی بر عملکرد حل مسأله و رفتار سازشی دانش‏آموزان کم‏توان ذهنی آموزش‏پذیر پایه سوم مقطع مهارت‏های حرفه ای بود. روش پژوهش نیمه آزمایشی از نوع گروه کنترل نابرابر بود. 45 نفر به روش خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب و در چهار گروه آزمایش و دو گروه کنترل جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش معمای برج هانوی و مقیاس رفتار انطباقی بود. راهبردهای شناختی در 12 جلسه و راهبردهای شناختی ـ فراشناختی در 24 جلسه (12 جلسه شناختی و 12 جلسه فراشناختی) با روش سخنرانی به گروه‏های آزمایشی آموزش داده شد. برای تحلیل داده‌ها از تحلیل واریانس چند متغیری و تحلیل واریانس یک راهه استفاده شدنتایج نشان داد که عملکرد حل مسأله در گروه آزمایشی شناختی ـ فراشناختی بیشتر از گروه آزمایشی شناختی و گروه کنترل بود و عملکرد حل مسأله در گروه آزمایشی شناختی بیشتر از گروه کنترل بود. علاوه بر آن عملکرد حل مسأله و رفتار سازشی دانش‌آموزان پسر و دخترکم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر که آموزش راهبردهای شناختی و شناختی ـ فراشناختی را می‌گذرانند، متفاوت نیست. همچنین، رفتار سازشی در گروه‏های آزمایشی و کنترل تفاوت معناداری نداشت. نتایج این پژوهش هماهنگ با نتایج پژوهش‏های گذشته است. این به این معناست که می‌توان با استفاده از آموزش راهبردهای شناختی و شناختی ـ فراشناختی عملکرد حل مسأله افراد کم‏توان ذهنی را افزایش داد. از آنجا که نتایج این پژوهش در مورد نقش تعدیل کننده متغیر جنسیت در بیشتر موارد با پژوهش‏های داخل هماهنگ و با نتایج خارجی ناهماهنگ بود، پیشنهاد می‌شود در مطالعات آینده یک طرح جداگانه برای بررسی اثر جنسیت انجام شود و نتایج پژوهش‏های داخل در مورد این متغیر با روش فراتحلیل بررسی گردد.

کلیدواژه‌ها


انجمن کم‏توانی ذهنی آمریکا. (1992). کم‏توانی ذهنی: تعریف، طبقه بندی و نظامهای حمایتی. ترجمه احمد به‏پژوه و باقر غباری (1380). تهران: دانشگاه تهران.

بشاورد، س. (1380). تأثیر آموزش راهبردهای شناختی ـ فراشناختی بر عملکرد حل مسأله ریاضی دانش‏آموزان کم‏توان ذهنی در سال تحصیلی 79-78. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.

بیابانگرد، ا. (1381). تحلیلی بر فراشناخت و شناخت درمانی. تازه های علوم شناختی، سال 4، شماره 4. 39-32. 

پور جلال، ف. (1376). بررسی تأثیر استفاده از راهبردهای یادگیری واسطه ای و سازماندهی بر عملکرد حافظه کودکان کم‏توان ذهنی خفیف. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.

پور نوروز، م. (1374). بررسی ارتباط بین توانایی‏های فراشناختی و حل مسأله در بین دانش‏آموزان دختر 12 ساله و 15 ساله تیز هوش مراکز آموزشی فرزانگان تهران در سال تحصیلی 74-73. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه الزهرا.

دلاور، ع. (1390). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: رشد.

سالاری فر، م. ح. (1375). بررسی نقش اجزاء دانش فراشناختی درحل مسأله و پیشرفت تحصیلی در سال تحصیلی 75-74. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.

سیدی، ط. (1383). بررسی تأثیر آموزش استفاده از راهبرد واسطه‌ها در عملکرد کودکان کم‏توان ذهنی آموزش‏پذیر در تکالیف حافظه. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.

سیف، ع. ا. (1390). روانشناسی پرورشی. تهران: آگاه.

شیخ الاسلامی، ط و همکاران. (1378). بررسی تأثیر آموزش فراشناختی بر توانایی یادسپاری کودکان کم‏توان ذهنی آموزش‌پذیر. مجموعه مقالات اولین همایش عقب ماندگان دهنی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.

صالحی، ج. (1381). تأثیر دانش فراشناختی و آموزش روش خود پرسشگری هدایت شده بر عملکرد حل مسأله کودکان: یک رویکرد فرآیند گرا درسال تحصیلی 81-80. پایان‏نامه دکتری، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.

صدرالسادات، س. ج و همکاران. (1382). هنجاریابی مقیاس رفتار انطباقی. تهران: طرح پژوهشی مرکز ملی تحقیقات علوم پزشکی.

صمدی، م. (1381). دانش فراشناختی و حل مسأله ریاضی در دانش‌آموزان: نقش جنسیت و عملکرد تحصیلی. تازه‌های علوم شناختی، سال 4، شماره 3، 49-42.

صمدی، م. (1372). نقش دانش فراشناخت در حل مسأله ریاضی دانش‏آموزان کلاس چهارم دبستان در سال تحصیلی 73-72. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روان شناسی وعلوم تربیتی، دانشگاه الزهرا.

عابدی، ا؛ قادری نجف‌آبادی، م؛ شوشتری، م؛ و گلشنی، ف. (1391). اثربخشی آموزش برنامه فراشناخت پانورا و فیلیپو بر بهبود عملکرد حل مسأله و دانش و مهارت فراشناخت دانش‌آموزان با نارسای‌های ویژه در ریاضی. فصلنامه روان‌شناسی افراد استثنایی، سال دوم، شماره 5، 145-125.

عباباف، ز؛  پاشا شریفی، ح. (1387). مقایسه سطح دانش فراشناختی حل مسأله دانش‌آموزان دوره ابتدایی به تفکیک سطح پیشرفت تحصیلی، پایه تحصیلی و جنسیت. فصلنامه اندیشه‌های تازه در علوم تربیتی، سال چهارم، شماره 1، 132-117.

عبدوس، م. (1380). بررسی تأثیر آموزش راهبردهای فراشناختی بر پرورش خلاقیت دانش‏آموزان دخترسال سوم دبیرستان تهران در سال تحصیلی 80-79. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده روان شناسی وعلوم تربیتی دانشگاه الزهرا.

فولاد چنگ، م. (1375). نقش پردازش فراشناختی در عملکرد حل مسأله و انتقال یادگیری دانش‏آموزان دختر کلاس اول دبیرستان شیراز. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شیراز.

فولادچنگ، م؛ رضویه اضغر؛ خیّر، محمد و البرزی، ش. (1386). بررسی تأثیر پردازش فراشناختی بر حل مسأله. مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره بیست و ششم، شماره 3 (پیاپی 52)، 106-95.

قاسمی، ن. (1381). بررسی روند رشد مهارت‏های حل مسأله و راهبردهای فراشناختی در کودکان 3 تا 11 ساله در سال تحصیلی 81-80. پایان‏نامه دکتری، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.

کارشکی، ح. (1381). تأثیر راهبردهای فراشناختی بر درک مطالب دانش‌آموزان. مجله روان‌شناسی، سال ششم، شماره 1، ص 84-63.

کارشکی، ح. (1379). تأثیر آموزش راهبردهای فراشناختی بر عملکرد درک مطلب دانش‏آموزان پسر پایه اول دبیرستان منطقه 11 تهران در سال تحصیلی 79-78. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.

یوسفی لویه، م. (1382). تحول فرا حافظه و رفتار حافظه در کودکان و نوجوانان عادی و مقایسه فراحافظه کودکان عادی. رساله دکتری روانشناسی، واحد علوم تحقیقات تهران.

یوسفی طباطبایی، ف. (1380). بررسی تأثیر آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی بر بهبود عملکرد حل مسأله دانش‏آموزان حساب نارسا در سال تحصیلی 80-79. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی و روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.

Anderman., E.M., & Young., A, J. (1994). Motivation and strategy use in science: Individual differences andclassroom effects. Journal of Research in ScienceTeaching, 31, 811-831.

Cole., P. G., & Chan., L. K. (1990).Methods and strategies for special education. New York: Prentice Hall.

Flavell., J. H. (1976). Metacognitive Aspects of Problem Solving.In TheNature of Intelligence.Resnick, L. (Ed.). Hillsdale, NJ: Erlbaum, 231-236.

Harris , K. R. (1988) . Cognitive – behaviormodifiecation: Application with exceptionalstudents. Effective Instructional Strategies for Exceptional Children (pp.216-242). Denver,colove.

Hughes., C. A., & Boyle., J. R. (1991).Effects of self-monitoring for on-task behavior and task productivity on elementarystutends with moderate mental retardation. Education and Treatment of Children; Vol,14 (2) 96-110.

Martella., R. C., & Leonard, I. J. (1993).Self-monitoring negative statements. Journal of Behavioral Education; Vol, 3 (1) 77-86.

Morena., J., & Saldana, D. (2005). Use of computer-assisted program to Improve metacognition in person with sever intellectual disabilities. Research in Developmental Disabilities. 26, 341-357.

Osborn., G. W. (2002). Metacognition in the classroom; A review of  currently available measures. Department of EducationalPsychology, Retrieved; http//www.mwsn.eda/coe/ prateces/meta.htm.

Power., P. (2000). A paper folio submitted to the school of graduate studies in partial fulfillment of the requirement for the degree of master of education. Faculty of education memorial university of Newfoundland.

Saldana, D. (2004). Dynamic master mind.School Psychology International. Vol. 25 (4) 422-438.

Saldana, D. (2004). Interactive assessment of metacognition: Exploratory study of a person with severe mentalretardation. European Journal of Psychology  Education. Vol. 19(4), 349-364.

Schleifer Lydia., L. F. & Dull, R. B. (2009). “Meta Cognition andPerformance in the Accounting Classroom”. Issues in AccountingEducation, 24(3) 339-367.

Teong, S. K. (2003). The effect of metacognitive training on mathematical word problem solving. Journal of Computer AsistedLearning, 19, 46-55.

Ville, E. (1994). Effectiveness of self-monitoring on the on-task behavior and vocational task production rates of students withmoderate mental retardation. Journal of Behavioral Education,4 (4) 439-457.

Yang, C. (2005). Learning Strategy Use of Chinese PhDStudents of Social Sciences in Australian Universities. GriffithUniversity, Doctoral Dissertation.