تدوین برنامه مداخله حسی-حرکتی و بررسی اثر بخشی ان بر بهبود نیم رخ اجتماعی و علاقه اجتماعی کودکان با اختلال اتیسم عملکرد بالا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

چکیده

پژوهش با هدف تدوین برنامه مداخله حسی- حرکتی و بررسی اثر بخشی آن بر بهبود نیمرخ اجتماعی و علاقه اجتماعی کودکان با اختلال اتیسم عملکرد بالا انجام شده است. ­روش پژوهش نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکان با اختلال اتیسم عملکرد بالا در شهر تهران در سال تحصیلی ۹۷-۹۶ بودند. تعداد ۲۰ کودک ۶ تا ۱۲ سال به صورت نمونه دردسترس از مرکز اتیسم دوم آوریل انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۰ نفر) و کنترل (۱۰ نفر) تخصیص شدند. برنامه مداخله حسی حرکتی به مدت دو ماه و هفته‌ای دو جلسه و هر جلسه به مدت ۶۰ دقیقه برای گروه آزمایش اجرا شد. از پرسشنامه علاقه اجتماعی (علیزاده، اسماعیلی و سهیلی، 1394) و نیمرخ مهارت اجتماعی (اسکات بلینی، 2006) برای گرداوری اطلاعات استفاده شد. اطلاعات جمع‌آوری شده با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره تحلیل شدند. نتایج حاصل نشان داد که برنامه مداخله­ای بر بهبود علاقه اجتماعی و نیمرخ اجتماعی کودکان موثر بود. با توجه به اثربخشی برنامه مداخله­ا­ی حسی حرکتی، آموزش این برنامه برای همه سطوح کودکان با اختلال اتیسم توصیه می‌شود.

کلیدواژه‌ها


انجمن روانپزشکی امریکا. (2013). راهنمای تشخیصی و اماری اختلالات روانی. ترجمه یحیی سید محمدی (1393)، تهران: نشر روان
سادوک، ب.، سادوک، و.، و روئیز، پ. (2015). خلاصه روانپزشکی کاپلان و سادوک. مترجم مهدی گنجی (1395)، تهران،: نشر ساوالان.
رضایی، س.، افروز، غ.، حسن زاده، س.، حجازی، ا.، و کمال، خ. (1393). طراحی برنامه اموزش شناخت اجتماعی و بررسی اثربخشی آن بر توانایی و مهارت‌های تشخیص، درک و ابراز حالات هیجانی کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا. پژوهش در یادگیری آموزشگاهی، 1 (4)، 48-65.
رضایی، س. (1396). تدوین برنامه آموزش مهارت‌های اجتماعی و بررسی اثر بخشی آن بر کفایت اجتماعی کودکان با اختلال یادگیری غیرکلامی و اختلال اتیسم با عملکرد بالا. مجله ناتوانی یادگیری، 6 (4)، 82-67
رضایی، س.، و لاری لواسانی، م. (1396). رابطه مهارت‌های حرکتی با مهارت‌های اجتماعی و رفتارهای چالشی در کودکان با اختلال طیف اتیسم، نشریه روان‌شناسی افراد استثنایی، 7 (25). 19- 23.
علیزاده، ح.، اسماعیلی، ک.، و سهیلی، ف. (1393). ساخت ویژگی­های روانسنجی (ساختار عاملی و پایایی) مقیاس علاقه اجتماعی برای کودکان ایرانی 4 تا 12 سال، اندازه‌‌گیری تربیتی، 5 (19)، 50-65.
قاسم‌پور، ص.، برجعلی، ا.، و محمدی، م. ر. (1393). اثربخشی آموزش بازشناسی هیجان‌ها بر مهارت‌های اجتماعی کودکان اتیستیک عملکرد بالا. نشریه روان‌شناسی افراد استثنایی، 4 (15)، 73-90.
Ahmadi J, Safari T, Hemmatiyan M, Khalili Z. (2012). Effectiveness of applied behavioral analysis approach on symptoms of autism. Journal of Research in Behavioral Sciences. 10(4):292-300.
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: Dsm-5. 5th ed. Washington, DC: Amer Psychiatric Pub Incorporated; 2013.
Adler, A. (1993). Superiority and social interest: A collection of later writings. Ansbacher, H. L. & Ansbacher, R. R. (EDS. ). New York. Norton.
Ahmadi J, Safari T, Hemmatiyan M, Khalili Z. (2012). Effectiveness of applied behavioral analysis approach on symptoms of autism. Journal of Research in Behavioral Sciences. 10(4):292-300.
Ayres A(2012). Motor characteristics of young children referred for possible autism spectrum disorder. Pediatr Phys Ther; 24(1): 21-9.
Baribeau AN, Anagnostou RJ, Galloway JC(2014). Current perspectives on motor functioning in infants, children, and adults with autism spectrum disorders. Phys Ther. ;91(7):1116-29.
Case-Smith, J. , & Bryan, T. (1999). The effects of occupational therapy with sensory integration emphasis on preschool-age children with autism. American Journal of Occupational Therapy53(5), 489-497.
Devlin, S. , Healy, O. , Leader, G. , & Hughes, B. M. (2011). Comparison of behavioral intervention and sensory-integration therapy in the treatment of challenging behavior. Journal of autism and developmental disorders41(10), 1303-1320.
Doumas, M. , McKenna, R. , & Murphy, B. (2016). Postural control deficits in autism spectrum disorder: the role of sensory integration. Journal of autism and developmental disorders46(3), 853-861.
Dunbar, S. B. , Carr-Hertel, J. , Lieberman, H. A. , Perez, B. , & Ricks, K. (2012). A pilot study comparison of sensory integration treatment and integrated preschool activities for children with autism. Internet Journal of Allied Health Sciences and Practice10(3), 6.
Elibol, H. M. , Nguyen, V. , Linderman, S. , Johnson, M. , Hashmi, A. , & Doshi-Velez, F. (2016). Cross-corpora unsupervised learning of trajectories in autism spectrum disorders. The Journal of Machine Learning Research17(1), 4597-4634.
Hilton AJ, Graver HE, Scheurer RW, Vos T, Scott JG(2012). The epidemiology and global burden of autism spectrum disorders. Psychol Med; 45(3): 601-13.
Hilton AJ, HarPer RJ, Galloway JC2010 (). Current perspectives on motor functioning in infants, children, and adults with autism spectrum disorders. Phys Ther; 91(7): 1116-29.
Khodabakhshi, M. K. , Malekpour, M. , & Abedi, A. (2014). The effect of sensory integration therapy on social interactions and sensory and motor performance in children with autism. Iranian Journal of Cognition and Education1(1), 39-53.
King-THomas R, Boccla MJ, Roberts SF(2007). Motor activity in children with autism: a review of current literature. Pediatr Phys Ther; 24(1):2-20.
Khodabakhshi, M. K. , Malekpour, M. , & Abedi, A. (2014). The effect of sensory integration therapy on social interactions and sensory and motor performance in children with autism. Iranian Journal of Cognition and Education1(1), 39-53.
Kohl, K. , & Courchesne, E. (2014). "Evidence for a cerebellar role in reduced exploration and stereotyped behavior in autism". Biological psychiatry, 49,655-664.
Lang, R. , Koegel, I. K. , Ashbaugh, K. , Register, A. , Ence, W. , & Smith, W. (2010). "Physical exercise and individuals with Autism spectrum disorders: a systematic". Research in Austin spectrum disorders. 1 (3), 1202-1215.
Lang, R. , O’Reilly, M. , Healy, O. , Rispoli, M. , Lydon, H. , Streusand, W. , & Didden, R. (2012). Sensory integration therapy for autism spectrum disorders: A systematic review. Research in Autism Spectrum Disorders6(3), 1004-1018.
Linderman N. A training study of Theory of Mind and executive function in children with autistic spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders 1999; 35(6): 757–71.
McKenna R, Murphy B(2016). Postural Control Deficits in Autism Spectrum Disorder: The Role of Sensory Integration. J Autism Dev Disord. ;46(3):853–61.
Mac Donald, M, L. , Lord, C. , & Ulrich, D, A. (2014). "Motor Skills and Calibrated Autism Severity in Young Children with Autism Spectrum Disorder". Adapted Physical Activity Quarterly, 31, 95-105.
Montroy, J. , Bowles, R. , Skibbe, L. , & Foster, T. (2014). Social skills and problem behaviors as mediators of the relationshipbetween behavioral self-regulation and academic achievement. Early Childhood Research Quarterly , 20-32.
Myles BS, Simpson RL, Ormsbee CK,( 2006). Integrating preschool children with autism with their normally developing peers: Research findings and best practices recommendations. Focus on Autistic Behavior. 8: 1-18.
Pan, C. Y. , & Frey, G. C. (2006). "Physical activity patterns in youth with autism spectrum disorders" Journal of autism and developmental disorders, 36 (5), 597- 606.
Pfeiffer, B. A. , Koenig, K. , Kinnealey, M. , Sheppard, M. , & Henderson, L. (2011). Effectiveness of sensory integration interventions in children with autism spectrum disorders: A pilot study. American Journal of Occupational Therapy65(1), 76-85.
Pirastejoo. E. (2015). The effectiveness of integration training on improvement of symptoms in children with autism spectrum disorder [Thesis for M. A in psychology]. [Mashhad, Iran]: Psychology and Educational Science Faculty, Ferdowsi University of Mashhad. [Persian]
Raudeliūnaitė, R. (2009). The researc into the social skills of teenagers with visual impairments. . Specialusis ugdymas , 1 (20) 74–84.
Ray, C. E. , & Elliott, S. N. (2006). Social Adjustment and Academic Achievement: A Predictive Model for Students with Diverse Academic and Behavior Competencies. School Psychology Review , 30-45.
Sari B, Lopez BR, Heimerl S(2014). A comparison of motor delays in young children: autism spectrum disorder,developmental delay, and developmental concerns. J Autism Dev Disord. ;37(2):321-8.
Schmidt MA, Gidley Larson JC, Apostu A, Mahone EM, Denckla MB, SH. (2014). Dyspraxia in autism: association with motor, social, and communicative deficits. Dev Med Child Neurol;49(10):734-9.
Smit J, Mileir S(1999). Can we teach children with autism to understand emotions, belief, or pretence?, Development and Psychopathology; (8): 345–65.
Sodock B, Kaplan B. ( 2016). Pocket handbook of clinical psychiatry. Arjmand J. (Persian translator). 4th ed. Tehran: Arjmand Publication. ;397-402.
Staples, K. L. , & Reid, G. (2010). "Fundamental movement skills and autism spectrum disorders". Journal of Autism and Developmental Disorders, 40 (2), 209˚ 217.
Tanguay, P. E, Auyeung B, Baron-Cohen S,( 2013). Prevalence of autism in mainland China, Hong Kong and Taiwan: a systematic review and meta-analysis. Mol Autism; 4(1): 7.
Wacker SH, Burgess MP, Gidley Larson JC. ( 2013). Increased motor cortex white matter volume predicts motor impairment in autism. Journal of Brain. ;130(Pt 8):2117-22.
Watling, R. L. , & Dietz, J. (2007). Immediate effect of Ayres’s sensory integration–based occupational therapy intervention on children with autism spectrum disorders. American Journal of Occupational Therapy61(5), 574-583.