نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی

2 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه محقق اردبیلی

3 کارشناس‏ارشد مشاوره توان‌بخشی، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی نقش باورهای فراشناختی و هوش هیجانی در پیش­بینی سازگاری اجتماعی افراد نابینا و مقایسه آن با افراد عادی انجام شد. روش پژوهش، از نوع علّی­مقایسه­ای بود و جامعه‏ی آماری آن همه‏ی نابینایانی بودند که در 6 ماهه‏ی اول سال 1392، عضو انجمن نابینایان اردبیل بوده و همچنین افراد عادی که در دامنه‏ی سنی 20 تا 40 سال قرار داشته و مشکل نابینایی نداشتند. از بین جامعه‏ی نابینایان با استفاده از روش نمونه­گیری تصادفی ساده، تعداد 40 نفر؛ و از بین جامعه‏ی افراد عادی نیز با استفاده از روش نمونه­گیری در دسترس، تعداد 40 نفر انتخاب شدند. برای جمع‏آوری داده‏ها از فرم­کوتاه پرسش‏نامه‏ی فراشناخت، مقیاس هوش هیجانی و مقیاس سازگاری استفاده شد. داده‏ها با استفاده از آزمون‏های آماری خی­دو، تحلیل واریانس تک­عاملی، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیری تحلیل شد. نتایج نشان داد که بین دو گروه نابینا و افراد عادی از لحاظ متغیرهایی مانند خودآگاهی، خودمدیریتی، آگاهی اجتماعی و خودآگاهی شناختی تفاوت معناداری وجود دارد (05/0>P) و هوش هیجانی نابینایان بیشتر از افراد عادی بود (05/0p<). همچنین نتایج نشان داد که مدل پیش­بینی سازگاری اجتماعی از روی متغیرهای هوش هیجانی و باورهای فراشناخت در افراد نابینا، معنادار بوده (01/0p<)، ولی در افراد عادی معنادار نبود (05/0p>). 20 درصد از واریانس سازگاری اجتماعی نابینایان به وسیله‏ی هوش هیجانی و باورهای فراشناخت قابل تبیین بود. این نتایج کاربردهایی را در راستای پیشگیری از آسیب­های اجتماعی و روان‏شناختی و همچنین استفاده از نتایج در توانبخشی افراد نابینا به دنبال دارد.

کلیدواژه‌ها

استادی‏مقدم، ه.؛ خبازخوب، م.؛ یکتا، ع.؛ هرویان، ج.؛ و مهدی‏زاده، ع. (1385). بررسی علل نابینایی و کاهش شدید دید در دانش‏آموزان مدارس نابینایان مشهد. فصلنامه توانبخشی، 8(1)، 60-56.
بابایی، ز.؛ و رفیعی‏نیا، پ. (1392). مقایسه‏ی باورهای فراشناختی و دشواری در نظم‏جویی هیجان در افراد وابسته به مواد و بهنجار. مجله روانشناسی بالینی، 4 (20)، 71-63.
برادبری، ت.؛ و گریوز، ج. (2005). هوش هیجانی (مهارت‏ها و آزمون‏ها). ترجمه گنجی، م.، (1392). تهران: ساوالان.
به‏پژوه، ا.؛ خانجانی، م.؛ حیدری، م.؛ و شکوهی‏یکتا، م. (1386). بررسی اثربخشی مهارت‏های اجتماعی بر عزّت‏نفس دانش‏آموزان نابینا. فصلنامه پژوهش در سلامت روان شناختی، 1(3)، 37-29.
توزنده‏جانی، ح.؛ صدیقی، ک.؛ نجات، ح.؛ و کمال‏پور، ن. (1386). اثربخشی نسبی آموزش‏های شناختی-رفتاری عزّت‏نفس بر سازگاری اجتماعی دانش‏آموزان. پژوهش در برنامه­ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی- برنامه‏ریزی درسی)، 21 (16)، 56-41.
حسینیان، س.؛ و امامی­پور، س. (1385). مقایسه‏ی هوش هیجانی و جرات‏ورزی در دانش‏آموزان دختر و پسر نابینا و عادی. فصلنامه روانشناسی کاربردی، 1، 29-19.
حیدری­پور، م.؛ مشهدی، ع.؛ و اصغری‏نکاح، م. (1391). اثربخشی آموزش مهارت‏های اجتماعی بر هوش هیجانی معلولین جسمی-حرکتی. پژوهش در علوم توانبخشی، 8 (3)، 591-580.
داورمنش، ع.؛ و براتی‏سده، ف. (1385). مقدمه‏ای بر اصول توانبخشی معلولان، چاپ اول. تهران: انتشارات رشد.
درتاج، ف.؛ مصائبی، ا.؛ و اسدزاده، ح. (1388). تاثیر آموزش مدیریت خشم بر پرخاشگری و سازگاری اجتماعی دانش‏آموزان پسر 15-12 ساله. فصلنامه روانشناسی کاربردی، 3 (4)، 72-62.
سالاری­فر، م.ح.؛ پوراعتماد، ح.ر.؛ حیدری، م.؛ و اصغرنژاد فرید، ع.ا. (1390). باورها و حالت فراشناختی، بازدارنده یا تسهیل‏کننده نگرانی. فصلنامه فرهنگ مشاوره، 2 (5)، 93-77.
شاهنده، م.؛ و سلطانی‏هفشجانی، ر.ا. (1388). تأثیر آموزش شناختی-رفتاری بر ارتقاء سطح هوش هیجانی نوجوانان. مجله پیک نور، 9 (1)، 100-91.
شریفی­درآمدی، پ. (1390). بررسی تاثیر آموزش مهارت‏های اجتماعی مبتنی بر رویکرد شناختی-رفتاری بر سازگاری دانش‏آموزان نابینا. فصلنامه روانشناسی افراد استثنایی، 1 (1)، 65-45.
فتحی‏آشتیانی، ع. (1391). آزمون‏های روان‏شناختی: ارزشیابی شخصیت و سلامت روان، چاپ نهم. تهران: انتشارات بعثت.
کریمی‏درمنی، ح.ر. (1390). توانبخشی گروه‏های خاص با تأکید بر خدمات مددکاری اجتماعی، چاپ اول. تهران: انتشارات رشد.
گنجی، ح.؛ میرهاشمی، م.؛ و ثابت، م. (1385). هنجاریابی مقدماتی آزمون هوش هیجانی برادبری-گریوز. فصلنامه اندیشه و رفتار، 2، 35-23.
مظاهری، م.؛ و افشار، ح. (1388). بررسی سازگاری اجتماعی کودکان و نوجوانان مصروع (18-12 سال) شهر اصفهان. فصلنامه مطالعات روان‏شناختی، 5 (3)، 116-103.
نجاتی، و. (1389). مقایسه کارکردهای اجرایی شناختی مغز در نابینایان و همتایان بینا. مجله طب نظامی، 12 (4)، 221-217.
نجاتی، و. (1389). مقایسه‏ی کارایی شناختی مردان نابینای اکتسابی در زندگی روزانه و همتایان بینا. فصلنامه دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی گناباد، 16 (2)، 18-12.
نریمانی، م.؛ سلیمانی، ا.؛ و ابوالقاسمی، ع. (1391). مقایسه ابعاد درونی و بیرونی سبک­های تفکر دانش‏آموزان نابینا و بینا. مجله روانشناسی مدرسه، 1 (1)، 118-108.
Attri, A. K., & Raj, K. B. (2013). Emotional intelligence of visually impaired adolescents studying in inclusive and exclusive setting. Educational Research International, 1 (2), 33-39.
Brinol, P. Petty, R. E. & Rucker, D. D. (2006). The role of meta-cognitive processes in emotional intelligence. Psicothema, 18, 26-33.
Eniola, M. (2007). The influence of emotional intelligence and self-regulation strategies on remediation of aggressive behaviours in adolescent with visual impairment. Ethno-Med, 1 (1), 71-77.
Feghhi, M., Khataminia, Gh., Ziaei, H., & Latifi, M. (2009). Prevalence and causes of blindness and low vision in Khuzestan province, Iran. Journal of Ophthalmic and Vision Research, 4 (1), 29-34.
Heldt, K. (2009). Emotional intelligence: the link to school leadership practices that increase student achievementUnpublished Doctoral Dissertation. University of Cardinal Stritch.
Kumar, S., & Singh, J. (2013). Emotional intelligence and adjustment among visually impaired and sighted school students. Asian Journal of Multidimensional Research, 2 (8), 1-8.
Mehdizadeh, M. M., & Afarid, A. A. (2005). Causes of childhood blindness among students of blinds school in Shiraz, Iran. Iran Journal of Medical Sciences, 30 (2), 55-58.
Mesgerani, M. Shafiee, Sh., Ahmadi, E. & Zare, F. (2013). Studying the relationship between internet addiction and emotional intelligence, sensation seeking and metacognition among those who referred to cafes. International Research Journal of Applied and Basic Sciences, 4 (4), 889-893.
Mirzaei, Sh., & Saeedi, R. (2013). Comparison of emotional intelligence and personality traits of the successful and normal individual with visual impairments in Tehran city. International Journal of Applied Psychology, 3 (3), 83-87.
Rosenzweig, C., Krawec, J., & Montague, M. (2011). Meta-cognitive strategy use of eighth-grade students with and without learning disabilities during mathematical problem solving: a think-aloud analysis. Journal of learning Dasabilities, 44 (6), 508-520.
Vargas, M. L., Sendra, J. M., & Benavides, C. (2012). Metacognitive Dysfunction in Schizophrenia. Schizopherenia in the 21 Century. 87-102.
Wells A, & Certwright-Hatton, S. (2004). A short form of metacognitons questionnaire. Behavior Research and Therapy, 42 (4), 385-396.