نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سینا برک ¹
• خلیل زندی ²
• آزاد الله کرمی ³

¹ کارشناسی‌ارشد، تکنولوژی‌آموزشی، همدان، ایران

² استادیار، گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

³ استادیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر، فراتحلیل کیفی مطالعات انجام‌شده پیرامون نقش هوش مصنوعی در آموزش دانش‌آموزان با نیازهای ویژه است. در این راستا، ۱۸ مقاله علمی‌پژوهشی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱7 تا ۲۰۲۵ با روش فراتحلیل کیفی بررسی و با استفاده از چک‌لیست CASP، از نظر کیفیت علمی ارزیابی شدند. تحلیل در دو بُعد شکلی و محتوایی صورت گرفت. در بعد شکلی، ویژگی‌های مقالات از جمله نوع روش پژوهش، سال انتشار، نوع اختلال موردمطالعه، حجم نمونه، مرتبه علمی و رشته تخصصی نویسندگان بررسی شد. نتایج نشان داد بیشترین پژوهش‌ها در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۳ انجام شده‌اند، بیشتر از روش‌های کمی بهره گرفته‌اند، و تمرکز اصلی آن‌ها بر اختلالاتی چون اوتیسم و اختلال خواندن بوده است. در بعد محتوایی، یافته‌ها نشان داد که کاربردهای هوش مصنوعی عمدتاً در سه حوزه اصلی تعریف می‌شوند: ۱) تشخیص، غربالگری و درمان اختلالات یادگیری، ۲) حمایت از نیازهای عاطفی و رفتاری، و ۳) تقویت مهارت‌ها و بهبود عملکرد تحصیلی. همچنین سه پیامد مهم استفاده از هوش مصنوعی در آموزش دانش‌آموزان با نیازهای ویژه شامل 1) بهبود یادگیری و شخصی‌سازی آموزش، 2) افزایش کارایی معلمان، و 3) ارتقای عدالت آموزشی شناسایی شد. باوجود این، چالش‌هایی نظیر کمبود داده، هزینه‌های بالا، و ملاحظات اخلاقی در کاربرد هوش مصنوعی همچنان مطرح است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند راهنمایی برای سیاست‌گذاران آموزشی در جهت توسعه راهکارهای فناورانه و فراگیر باشد.

کلیدواژه‌ها

• فناوری در آموزش ویژه
• هوش مصنوعی
• تحلیل محتوای کیفی
• دانش‌آموزان با نیازهای ویژه

عنوان مقاله [English]

A Qualitative Meta-Analysis of Studies on Artificial Intelligence in the Education of Students with Special Needs

نویسندگان [English]

• sina barak ¹
• khalil zandi ²
• AZAD ALLAHKARAMI ³

¹ M.A. in Educational Technology, Hamedan, Iran

² Assistant Professor, Department of Educational Administration, Farhangian University, Tehran, Iran.

³ Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The present study aims to conduct a qualitative content analysis of research examining the role of artificial intelligence (AI) in the education of students with special needs. In this regard, 18 scholarly articles published between 2017 and 2025 were reviewed using qualitative content analysis and assessed for scientific quality through the CASP checklist. The analysis was conducted along two dimensions: formal and substantive. In the formal dimension, article characteristics such as research methodology, year of publication, type of disability studied, sample size, academic rank and disciplinary background of authors, and countries where the studies were conducted were examined. The results indicated that most studies were conducted in 2023 and 2024, predominantly employed quantitative methods, and mainly focused on disabilities such as autism spectrum disorder and reading disabilities. In the substantive dimension, findings revealed that AI applications are primarily categorized into three main areas: 1) diagnosis, screening, and treatment of learning disabilities, 2) support for emotional and behavioral needs, and 3) skill enhancement and improvement of academic performance. Additionally, three significant outcomes of AI use in educating students with special needs were identified: improved learning and personalized instruction, increased teacher efficiency, and enhanced educational equity. Nonetheless, challenges such as data scarcity, high costs, and ethical considerations remain pertinent in AI applications. The findings of this study can guide educational policymakers in developing inclusive and technology-driven strategies.

کلیدواژه‌ها [English]

• ial Education Technology
• Artificial Intelligence
• Qualitative Content Analysis
• Students with Special Needs