نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه روان شناسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران.

2 کارشناسی ارشد روان شناسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش ذهن­آگاهی کودک­محور بر سازگاری اجتماعی و علائم افسردگی کودکان مبتلا به اختلال افسردگی شهر اصفهان صورت پذیرفت. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل تمام کودکان دارای اختلال افسردگی شهر اصفهان در سال تحصیلی 96-1395 بودند که به مراکز مشاوره و خدمات روان­شناختی آموزش و پرورش مراجعه کرده بودند. روش پژوهش حاضر از نوع نیمه­آزمایشی با طرح پیش­آزمون- پس­آزمون با گروه کنترل و مرحله پیگیری 45 روزه بود. مرحله پیگیری بدین سبب اجرا گردید تا مشخص شود که آیا درمان ذهن­آگاهی در طول زمان دارای کارآیی معنادار پایدار است یا خیر. تعداد نمونه در پژوهش 30 کودک دارای اختلال افسردگی بود که به شیوه نمونه‌گیری غیرتصادفی دردسترس انتخاب و به صورت گمارش تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه به شکل مساوی جایگزین شدند. گروه آزمایش مداخلات درمانی مربوط به ذهن­آگاهی را در طی دو ماه و نیم به صورت هفته­ای یک جلسه 60 دقیقه­ای دریافت نمودند. این در حالی است که گروه کنترل هیچگونه مداخله­ ای را در طول پژوهش دریافت نکرد. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامه سازگاری اجتماعی و افسردگی کودکان بود. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده­ها نشان داد که آموزش ذهن­آگاهی کودک­محور بر سازگاری اجتماعی و علائم افسردگی کودکان دارای اختلال افسردگی تاثیر داشته است (0/01>p). بنابراین درمان ذهن­آگاهی می­تواند به عنوان درمانی کارآ برای کودکان دارای افسردگی مورد استفاده بالینی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

آقاپور، م؛محمدی، ا. (1388). مقایسه افسردگی پس از زایمان زنان شاغل و خانه دار و رابطه آن با حمایت اجتماعی و سازگاری زناشویی، زن و مطالعات خانواده، 1 (4)، 9-32.
بوردیک، د. (2014). درمان ذهن‌آگاهی برای کودکان و نوجوانان، ترجمه غلامرضا منشئی، مسلم اصلی آزاد، لاله حسینی و پری‌ناز طیبی (1396)، اصفهان: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان).
بیرامی، م؛موحدی، ی؛محمدزادگان، ر؛موحدی، م؛وکیلی، س. (1392). اثربخشی شناخت درمانی گروهی مبتنی برذهن و آگاهی درکاهش اضطراب و افسردگی دانش آموزان مدارس دبیرستانی. دست آوردهای روان‌شناختی دانشگاه شهید چمران اهواز، 4 (2)، 18-1.
حناساب زاده، م. (1389). چگونه در دام افسردگی نیفتیم: پیشگیری از افسردگی با دیدگاه جدید شناخت درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی. تهران: انتشارات قطره.
خانخانی زاده، ه؛باقری، س. (1391). اثربخشی خودآموزی کلامی بر بهبود سازگاری اجتماعی دانش آموزان با ناتوانی‌های یادگیری. مجله ناتوانی‌های یادگیری، 2 (1)، 43-52.
ستارپور، ف؛احمدی، ع؛صادق زاده، س. (1394). اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی بر کاهش نشانه‌های افسردگی دانشجویان، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، 17 (3)، 88-81.
قاطع زاده، ع. (1384). رابطه بین شیو ه‌های فرزند پروری با رفتارهای سازش دانش آموزان دختر پایه سوم و چهارم ابتدایی شهرستان دشت آزادگان. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز.
کلارک، د؛فربورن، ک ج. (1387). دانش و روش‌های کاربردی رفتار درمانی شناختی (ترجمه حسین کاویانی). تهران: سنا. (تاریخ انتشار به زبان اصلی 1997).
گنجی، ح. (1392). آسیب شناسی روانی بر اساس DSM V. تهران: انتشارات ارسباران.
محمدی، ک؛برجعلی، ا؛اسکندری، ح؛دلاور، ع. (1389). کارآیی بالینی پرسشنامه افسردگی کودکان در تشخیص اختلال افسردگی کودکان و نوجوانان، مجله روان شناسی بالینی، 2 (1)، 1-9.
ملکی، ق؛مظاهری، م ع؛ذبیح زاده، ع؛آزادی، ا؛ملک زاده، ل. (1393). نقش پنج عامل شخصیت در ذهن‌آگاهی. مجله پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، 3 (1)، 103-114.
هاشمی، ت؛اقبالی، ع؛محمدعلیو، م. (1388). تاثیر خودآموزی کلامی بر بهبود سازگاری اجتماعی کودکان مبتلا به اختلال سلوک. مجله روان شناسی بالینی، 1 (2)، 29-36.
Abela, J. R. Z. , Hankin, B. L. (2008). Hand Book of Depression in Adolescents. New York: The Guilford press.
Al-Balhan, E. M. (2006). The children’s Depression Inventory as a Reliable Measure for Post-Iraqi Invasion kuwaiti Youth. Soc behav pers, 34 (4), 351-366.
Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical psychology: Science and practice,10 (2),125-143.
Bishop SR. (2002). What do we really Know about mindfulness-based stress reduction? Psychosomatic medicine, 64 (1), 71-83.
Crick, N. R. , Dodge, K. A. (1994). A review and reformulation of social information-processing mechanisms in children's social adjustment. Psychological Bulletin, 115 (1), 74-101.
Dear, B. F. , Zou, J. , Titov, N. , Lorian, C. , Johnston, L. , Spence, J. , Anderson, T. , Sachdev, P. , Brodaty, H. , Knight, R. G. (2013). Internet-delivered cognitive behavioural therapy for depression: a feasibility open trial for older adults. Aust. N. Z. J. Psychiatry, 47, 169–176.
Eisendrath, S. J. , Gillung, E. P. , Delucchi, K. L. , Chartier, M. , Mathalon, D. H. , Sullivan, J. , Sulliven, J. C. , Feldman, M. D. (2014). Mindfulness-based cognitive therapy (MBCT) versus the healthenhancemet program (HEP) for adult with treatment – resistant depression: a randomized control trial study study protocol. BMC complementary and alternative medicine,14 (1), 95.
Emanuel, A. S. , Updegraff, J. A. , Kalmbach, A. D. , Ciesla, J. A. (2010). The role of mindfulness facets in affective forecasting. Personality and Individual differences, 49, 815-818.
Ferdinand, R. F. , Stijnen, T. , Verhulst, F. C. , Van der Reijden, M. (1999). Associations between behavioral and emotional problems in adolescence and maladjustment in young adulthood. Journal of Adolescence, 22, 123-136.
Fiasse, C. , Nader-Grosbois, N. (2012). Perceived social acceptance, theory of mind and social adjustment in children with intellectual disabilities, Research in Developmental Disabilities, 33 (6), 1871–1880.
Galantino, M. L. , Baime, M. , Maguire, M. , Szapary, P. O. , Farrar, J. T. (2005). Association of psychological and physiological measures of stress in health-care professionals during an 8-week mindfulness meditation program: mindfulness in practice. Stress and Health, 21 (4), 255-61.
Gould, MS. , Greenberg, T. , Velting, D. M. , Shaffer, D. (2003). Youth suicide risk and preventive interventions: A review of the past ten years. Journal American academy child and adolescent psychiatry, 42 (4), 386-405.
Grossman, P. , Niemann, L. , Schmidt, S. , Walach, H. (2004). Mindfulness –based stress reduction and health benefits:A meta-analysis. Journal of psychosomatic research, 57 (1), 35-43.
Hammen, C. , Rudolph, K. D. (2003). Childhood depression, child psychopathology, (233-263).
Howell, A. J. , Digdon, N. L. , Buro, K. , Sheptycki, A. R. (2008). Relations among mindfulness, well-being, and sleep, Personality and Individual Differences, 45 (8), 773-777.
Ivarsson, T. , Svalander, P. , Oeystein, L. (2006). The Children’s Depression Inventory as measure of depression in Swedish adolescents. A normative study. Nord J Psychiatry, 60 (3), 220-226.
Kabat-Zinn, J. (2003) . Mindfulness-based interventions in contact: past, present, and future. clinical psychology: Science and Practice,10 (2),144-156.
Katon, W. , Lin, E. H. B. , Kroenke, K. (2007). The association of depression and anxiety with medical symptom burden in patients with chronic medical illness. Gen. Hosp. Psychiatry, 29, 147–155.
Kovacs, M. , Joormann, J. , Gotlib, I. H. (2013). Emotion regulation and links to depressive disorders. Child Dev Perspect, 2 (3),149-55.
Kovacs, M. (1992). Manual for the Children’s Depression Inventory. Multi-health system. Norton Tonawanda, NJ.
Lazar, SW. , Kerr, C. E. , Wasserman, R. H. , Gray, J. R. , Greve, D. N. , Treadway, M. T. ,  McGarvey, M. , Quinn, B. T. , Dusek, G. A. ,Benson,H. , Rauch, S. L. ,Moore, C. I. , Fischl, B. (2005). Meditation experience is associated with increased cortical thickness. Neuroreport, 16 (17), 1893-1897.
McCracken, L. M. , Gauntlett-Gilbert, J. , Vowles, K. E. (2007). The role of mindfulness in a contextual cognitive-behavioral analysis of chronic painrelated suffering and disability. Pain, 131 (1-2), 63-69.
Nolen- Hooksemas, Hilt LM. (2008). Hand Book of Depression in Adolescents. New York: Routledg.
Parent, J. , McKee, L. G. , Rough, J. N. , Forehand, R. (2015). The association of parent mindfulness with parenting and youth psychopathology across three developmental stages. Journal of Abnormal Child Psychology, 44 (1), 191-202.

Perry-Parrish, C. , Copeland-Linder, N. , Webb, L. , Sibinga, E. M. (2016). Mindfulness-Based Approaches for Children and Youth, Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care, 46 (6), 172-178.

Raberts, R. , Attkinsson, C. C. , Rosenblatt, A. (1998). Prevalence of psychopathology among children and adolescents. American Journal of Psychiatry, 155 (6), 715-725.
Semple, R. J. , Lee, J. (2014). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Children, Applications Across the Lifespan.
Shoaf, T. L. , Emslie, G. J. , Mayes, T. L. (2001). Childhood depression: Diagnosis and treatment strategies in general pediatrics. Pediatric Annals, 30 (3), 130-137.
Siegel, R. D. (2010). The mindfulness Solution (every day practices for every day problems, New York: Guilford.
Sorensen, M. G. , Frydenberg, M. , Thastum, M. , Thomsen, P. H. (2005). The children’s Depression Inventory and Classification of Major Depressive Disorder, Validity and Reliability of the Danish Version.European Child & Adolescent Psychiatry, 14 (6), 328-334.
Netta,W. ,. Brown, K. W. , Ryan, R. M. (2009). A multi-method examination of the effects of mindfulness on stress attribution, coping, and emotional well-being, Journal of Research in Personality, 43 (3), 374-385.