طراحی برنامۀ مداخلهای مبتنی بر آموزش بازداری پاسخ و بررسی اثر‌بخشی آن بر نشانه‌های اختلال نارسایی توجه‌-‌بیش-فعالی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه روان‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتیe

2 گروه روان شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه تهران

چکیده

پژوهش
حاضر با هدفطراحی برنامۀ آموزش بازداری پاسخ و بررسی تأثیر آن بر نشانههای اختلال
نارسایی توجه­—بیش­فعالی کودکان انجام شد. روش
پژوهش آزمایشی با طرح پیش آزمون، پس آزمون و گروه گواه بود. جامعۀ آماری شامل همه
کودکان دارای اختلال نارسایی توجه­-­بیش­فعالی سنین هفت تا 11 سال شهر تهران بود
که به بیمارستانتوانبخشی رفیده مراجعه و تشخیص روان‌پزشکی دریافت کرده‌ بودند.
تعداد 16 آزمودنی به شیوۀ هدفمند انتخاب شده و به روش تصادفی در دو گروه آزمایشی و
گواه جای گرفتند. به منظور بررسینشانههای اختلال نارسایی توجه­-­بیش­فعالی کودکان
از مقیاس درجه‌بندی معلم کانرز و برای ارزیابی هوش کودکان از آزمون ریون استفاده
شد. برنامۀ آموزش بازداری پاسخ توسط پژوهشگران طراحی شد و کودکان گروه آزمایشی دراین
برنامۀ 12جلسه‌ای
(هر جلسه 45 دقیقه)شرکت کردندو کودکان گروه گواه هیچ گونه آموزشی دریافت نکردند. نتایج
داده‌های به دست آمده با استفاده از روش تحلیل کوواریانس نشان داد که بین میانگین
نمره­های گروه آزمایشی و گواه در نشانه‌های اختلال نارسایی توجه­-­بیش­فعالی تفاوت
معنی­داری وجود دارد(01/0>P).بنابراینمی‌توان نتیجه‌گیری کرد که برنامۀ آموزش بازداری پاسخباعث
کاهش معنی دار نشانههای اختلال نارسایی توجه­-­بیش­فعالی در کودکان گروه آزمایشی
شده است

کلیدواژه‌ها


بهپژوه، ا. (1391). خانواده و کودکان با نیازهای ویژه. تهران: انتشارات آوای نور.
صاحبان، ف؛ امیری، ش؛ کجباف، م. ب؛ و عابدی، ا. (۱۳۸۹). بررسی کوتاه مدت آموزش کارکردهای اجرایی، بر کاهش نشانه‎های کمبود توجه و بیش فعالی در دانش‎آموزان پسر دوره ابتدایی شهر اصفهان. تازه های علوم شناختی، ۱۲، (۱)، ۵2-۵8.
علیزاده، ح. (۱۳۸۷). اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی: ویژگی‌ها، ارزیابی و درمان (چاپ دوم). تهران: انتشارات رشد.
شریفی، ح. پ. (1376). نظریه و کاربرد آزمون‌های هوش و شخصیت. تهران: انتشارات سخن.
شهیم، س؛ یوسفی، ف؛ و شهائیان، آ. (۱۳۸۶). هنجاریابی و ویژگی‌های روان سنجی مقیاس درجه بندی کانرز – فرم معلم. مجله علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه شهید چمران، ۳ (۱۴)، 26-1.
مشهدی، ع. (۱۳۸۸). بررسی کنش‌های اجرایی و تأثیر شیوه‌های درمانگری (دارودرمانگری، آموزش کنش‌های اجرایی و ترکیب این دو مداخله) در افزایش کنش‌های اجرایی و کاهش نشانه‎های بالینی کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه / فزون کنشی. رساله دکتری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
میرمهدی، س. ر؛ علیزاده، ح؛ و سیف نراقی، م. (1387). تأثیر آموزش کارکردهای اجرایی بر عملکرد ریاضیات و خواندن دانشآموزان دبستانی با ناتوانیهای یادگیری ویژه. مجله پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 9 (1)،12-1.
American Psychiatric Association. (2000). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th E-Revised). Washington, DC: Author.
Baer, R. A, & Nietzel, M. T. (1991). Cognitive and behavioral treatment of impulsivity in children: A meta-analytic review of the outcome literature. Journal of Clinical Child Psychology, 20(4), 400-412.
Barkley, R. A. (1997). Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: Constructing a unifying theory of ADHD. Psychological Bulletin, 121, 65-94.
Barkley, R. A. (2005). ADHD and the nature of self-control. New York: Guilford Press.
Barkley, R. A. (2006). Attention-deficit hyperactivity disorder. New York: Guilford Press.
Biederman, J, Monuteaux, M. C, Doyle, A. E, Seidman, L. J, Wilens, T. E, Ferrero, F, Morgan, C. L, & Faraone, S. V. (2004). Impact of executive function deficits and attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) on academic outcomes in children. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 72, 757-766.
Brown, T. E. (2005). Attention deficit disorder: The unfocused mind in children and adults. New Haven, DT: Yale University Press.
Cattons, M, Kiely, P. M, Crewther, D. P, Thamson, B, Laycok, R, & Crewthers, S. G. (2005). A normative and reliability study for the Raven’s colored progressive matrices for primary school aged children from Victoria, Australia, Personality and Individual Differences, 39(3), 647–659.
Chapman, R, France, J, & Shedlack, K. (2004). Stop-think-relax: Practical applications of a self-control technique in individuals with developmental disability and co-existing psychiatric illness. Proceedings of the National Association for Dual Diagnosis International Congress V: Boston, MA, March, 17–20.
Closson, M. S. (2010). Investigating the Role of Executive Function in Social Decision Making in Children with ADHD. A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of doctor of philosophy, Hofstra University.
Conners, C. K. (1990). Manual for Conners’ rating scales. Toronto: Multi Health System, Inc.
Denckla, M. B. (2007). Executive function: building together the definitions of Attention Deficit / Hyperactivity Disorder and Learning Disabilities. In L. Meltzer: Executive Function Education (2nd Ed), New York: Guilford Press. (pp. 5-18).
Gawrilow, C, & Gollwitzer, P. M. (2007). Implementation intentions facilitate response inhibition in children with ADHD. Cognitive Therapy and Research, 32, 261–280.
Houghton, S, Douglas, O, West, I, Whiting, K, Wall, M, Langsford, S, Powell, L, & Carroll, A. (1999). Differential patterns of executive function in children with attention-deficit/hyperactivity disorder according to gender and subtype. Journal of Child Neurology, 14, 801-805.
Itami, S. & Uno, H. (2002). Orbitofrontal cortex dysfunction in attentiondeficit/ hyperactivity disorder revealed by reversal and extinction tasks. Cognitive Neuroscience and Neuropsychology, 13 (18), 2453-2457.
Kimberlee, Z. J. (2009). Applied behavioral self-control intervention for impulsive preschoolers. A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy, Graduate Faculty at University of Grand Forks North Dakota.
Mclean, K, & Hitch, J. (2001). Executive functions in student with and without mathematics disorder. Journal of Learning Disabilities, 30, 214-225
Mikami, A. Y, Huang- Pollack, C. L, Pfiffner, L. J, McBurnett, K, & Hangai, D. (2007). Social skills differences among attention-deficit/hyperactivity disorder types in a chat room assessment task. Journal of abnormal Child psychology, 35, 509-521.
Milberger, S, Biederman, J, Faraone, S. V, Wilens, T, & Chu, M. P. (1997). Associations between ADHD and psychoactive substance use disorders: Findings from a longitudinal study of high-risk siblings of ADHD children. American Journal on Addictions, 6, 318–329.
Nigg, J. T. (2000). On inhibition/disinhibition in developmental psychopathology: Views from cognitive and personality psychology and a working inhibition taxonomy. Psychological Bulletin, 126, 220-246.
Nigg, J. T. (2006). What causes ADHD? New York: Guilford Press.
Pennington, B. F. & Ozonoff, S. (1996). Executive functions and developmental psychopathology. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 37, 51-87.
Poushaneh, K, Ghobari Bonab, B, & Hasanzadeh, F. N. (2010). Effect of training impulse control on increase attention of children with attention–deficit/ hyperactivity disorder. Procedia Social and Behavioral Sciences, 5, 983–987.
Raven, J. (1995). Methodological problems with the 1992 standardization of the SPM: A response. Personality and Individual Differences, 18(3), 443–445.
Reid, R, Trout, A. L, & Schartz, M. (2005). Self-regulation interventions for children with ADHD. Exceptional Children, 71, 361–377.
Retz, W, & Klein, R. G. (2010). Attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD) in Adults. New York: Key Issues in Mental Health.
Satler, T. M. (1992). Assessment of adaptive behavior and behavior problem. Sandiago: Sandiago Publisher Inc, (PP. 393-395).
Schachar, R, Mota, V. L, Logan, G. D. & Tannock, R. (2000). Confirmation of an inhibitory control deficit in attention-deficit/hyperactivity disorder. Journal of Abnormal Child Psychology, 28, 227-235.
Shedlack, K. (2001). Creating a continuum of intensive psychiatric services for individuals with dual diagnosis: A perspective on the Massachusetts experience II. partial hospitalization. NADD Bulletin, 4, 5–6.
Swanson, J. (2002). Role of executive function in ADHD. Journal of Clinical Psychiatry, 64, 114, 35-39.
Thorell, L. B, Lindqvist, S. B, Bohlin, G, & Klingberg, T. (2009). Training and transfer effects of executive functions in preschool children. Developmental Science, 12(1), 106-113.
Willis, T. J, & Lovaas, I. (1977). Abehavioral approach to treating hyperactive children: The parent's role, In J. B. Millichap (Ed.). Learning Disabilities and Related Disorders, Chicago: Yearbook Medical Publication. (pp. 119-140).