اثر آموزش حالت‌های ذهنی بر نظریه‌ذهن دانش‌آموزان کم‌توان‌ذهنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه فرهنگیان، مرکز شهید رجایی تربت حیدریه

2 کارشناس ارشد روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی

3 کارشناس ارشد روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، آموزش و پرورش شهرستان تربت حیدریه. hassanzadeh.maryam@gmail.com

4 دکترای روانشناسی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی

5 دانشجوی دکترای مددکاری اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، گروه مددکاری اجتماعی

چکیده

نظریه ذهن توانایی پیش­بینی و شرح دادن رفتار خود و دیگران با توجه به حالت‌های ذهنی است و برای برقراری تعاملات اجتماعی ضروری است. این در حالی است که بررسی‌ها نشان می‌دهند کودکان کم‌توان ذهنی در نظریه ذهن با نارسایی و تحول نایافتگی روبرو هستند. پژوهش حاضر، در پی بررسی اثر آموزش حالت‌های ذهنی بر نظریه ذهن دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی بود. در این پژوهش آزمایشی 60 دانش‌آموز پسر و دختر کم­توان ذهنی به روش تصادفی خوشه‌ای از شهر تهران انتخاب شدند و به‌صورت تصادفی ساده 30 دانش­آموز (15 پسر و 15 دختر) در گروه آزمایش و 30 دانش­آموز (15 پسر و 15 دختر) در گروه کنترل جای داده شدند. با استفاده از آزمون نظریه ذهن 38 سؤالیو تکلیف محتوای غیرمنتظره نظریه ذهن دانش­آموزان هر دو گروه در دو موقعیت پیش­آزمون و پس­آزمون سنجیده شد. گروه آزمایش 9 جلسه آموزش حالت‌های ذهنی دریافت کرد ولی گروه کنترل فقط از آموزش­های رایج مدرسه استفاده کرد. داده­ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس[ij1]  تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که آموزش حالت‌های ذهنی بر بهبود نظریه ذهن دانش‌آموزان گروه آزمایش تأثیر معنی‌داری داشته است (05/0p<)؛بنابراین، آموزش حالت‌های ذهنی باعث بهبود نظریه ذهن دانش‌آموزان کم­توان ذهنی می­شود.



 [ij1]ایمیل نویسنذگان

کلیدواژه‌ها


زیگلر، ر؛ و آلیبالی، م. (2005). تفکر کودکان: روان شناسی رشد شناختی، ترجمه خرازی، ک. (1386). تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
شهیم، س. (1373). هنجاریابی مقیاس تجدیدنظر شده هوش وکسلر برای کودکان در ایران، شیراز: دانشگاه شیراز.
عبداله­زاده رافی، م. (1389). رابطه نظریه ذهن با عوامل فردی و خانوادگی در دانش‌آموزان عقب مانده ذهنی 8 تا 14 سال، پایان نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده، گروه روانشناسی کودکان استثنایی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.
عبداله زاده رافی، م؛ بهرامی، ه؛ میرزمانی، م؛ صالحی، م؛ و حسن‌زاده اول، م. (1389). تحول نظریه ذهن در دانش‌آموزان عقب مانده ذهنی و ارتباط آن با تعداد خواهران و برادران. مجله توانبخشی، 4، 19-28.
قمرانی، ا؛ البرزی و خیر، م. (1385)، بررسی روایی و اعتبار آزمون نظریه ذهندر گروهی از دانش‌آموزان عقب مانده ذهنی و عادی شهر شیراز، مجله روانشناسی، 2، 199- 181.
قمرانی، ا؛ و البرزی، ش. (1384). بررسی تحولی نظریه ذهن در دانش‌آموزان عقب مانده ذهنی خفیف و عادی 7 تا 9 سال، مطالعات روانشناختی، 5،30-7.
مشهدی، ع. (1382). نظریه ذهن: رویکردی جدید به روانشناسی تحولی، فصلنامه تازه­های علوم شناختی، 3، 83-70.
مشهدی، ع؛ و محسنی، ن. (1385). بررسی مقایسه ای توانش های نظریه ذهن و نگهداری ذهنی عدد در کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیر و کودکان عادی پیش‌دبستانی، مجله روانشناسی، 2، 155-134.
نسائیان، ع؛ بهرامی، ه؛ میرزمانی، م؛ و صالحی، م. (1389). تأثیر آموزش باور کاذب بر اکتساب نظریه ذهن دانش‌آموزان پسر کم‌توان ذهنی. پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 1، 11-20.
نسائیان، ع؛ عبداله‌زاده رافی، م؛ مرادی، م؛ و کاوه، م. (1389). تأثیر آموزش باور کاذب بر پاسخگویی به تکالیف نظریه ذهن در کودکان 3 تا 6 سال. روانشناسی معاصر، (1) 5، 63-70.
Abbeduto, L, Short-Meyerson, K, Benson, G, & Dolish, J. (2004). Relationship between theory of mind and language ability in children and adolescents with intellectual disability. Journal of Intellectual Disability Research, 48, 150-159.
Abdollahzadeh-Rafi, M, Yazdani, A. A, & Hasanzadeh-Avval, M. (2013). Role of age, verbal and nonverbal ability and siblings in development of the theory of mind with regard to intellectually disabled students. Zahedan Journal of Research in Medical Sciences, 15: 1-5.
Amsterlaw, J, & Wellman, H. M. )2006). Theories of mind in transition: A microgenetic study of the development of false belief understanding. Journal of Cognition and Development, 7, 139 – 172.
Appleton, M, & Reddy, V. (1996). Teaching three year-olds to pass false belief tests: A conversational approach. Social Development, 5, 275 – 291.
Baurain, C, & Nader-Grosbois, N. (2013). Theory of Mind, Socio-Emotional Problem-Solving, Socio-Emotional Regulation in Children with Intellectual Disability and in Typically Developing Children. Journal of autism and developmental disorders, 1-18.
Bloom, P, & German, T. M (2000). Two reasons to abandon the false belief task as a test of theory of mind, Cognition, 77, 25-31.
Bosacki, S. & Astington, W. (1999). Theory of mind in preadolescence: Relations between social understanding and social competence. Social Development, 8, 237-255.
Brown, J. R, Donelan-McCall, N, Dunn, J. (1996) Why talk about mental states? The significance of children's conversations with friends, siblings, and mothers. Child Development, 67, 3, 836-849.
Clements, W. A, Rustin, C. L, & McCallum, S. (2000). Promoting the transition from implicit to explicit understanding: A training study of false belief. Developmental Science, 3, 81 – 92.
Doherty, M. (2009). Theory of Mind: How Children Understand Others' Thoughts and Feelings. Hove and New York, Psychology Press.‌
Feng,H; Yulo,y; Tsai,Sh; Cartledge,G(2008). The effects of theory of mind and social skill taining on the social competence of sixth – grade student with autism. Journal of positive behavior interventions, 10, 4, 228-242.
Fiasse, C, & Nader-Grosbois, N. (2012). Perceived social acceptance, theory of mind and social adjustment in children with intellectual disabilities. Research in Developmental Disabilities, 33(6), 1871-1880.
Fisher, N, & Happe, F. (2005). A training study of theory of mind and executive function in children with Autistic Spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorder, 35, 757-771.
Flavell, J. H. (2000). Development of children's knowledge about the mental world. International Journal of Behavioral Development, 24, 15.
Hadwin, J, Baron cohen, s, Howlin, p, &Hill, k.(1996). can we teach children with autism to understand emotions, belief or pretence?.Development and psychopathology, 8(2), 345-365.
Jenkins, J. M. & Astington, J. W (2000). Theory of mind and social behavior: Causal models tested in a longitudinal study. Merrill-Palmer Quarterly, 46, 203-220.
Lo, S. T, Siemensma, E, Collin, P, & Hokken-Koelega, A. (2013). Impaired theory of mind and symptoms of Autism Spectrum Disorder in children with Prader–Willi syndrome. Research in Developmental Disabilities, 34(9), 2764-2773.
Muris, P, Steerneman, P, Meesters, C, Merckelbach, H, Horselenberg, R, van den Hogen, T. et al. (1999). The TOM test: A new instrument for assessing theory of mind in normal children and children with pervasive developmental disorders. Journal of autism and developmental disorders, 29, 67-80.
Nader-Grosbois, N, Houssa, M, & Mazzone, S. (2013). How could Theory of Mind contribute to the differentiation of social adjustment profiles of children with externalizing behavior disorders and children with intellectual disabilities? Research in developmental disabilities, 34(9), 2642-2660.
Paynter, J, & Peterson, C. C. (2013). Further evidence of benefits of thought-bubble training for theory of mind development in children with autism spectrum disorders. Research in Autism Spectrum Disorders, 7(2), 344-348.
Semrud-Clikeman, M. (2007). Social competence in children. Springer Verlag.
Slaughter, V, Dennis, M. J, & Pritchard, M. (2002). Theory of mind and peer acceptance in preschool children. British Journal of Developmental Psychology, 20, 545-564.
Slaughter, V, Dennis, M. J, & Pritchard, M. (2002). Theory of mind and peer acceptance in preschool children. British Journal of Developmental Psychology, 20, 545-564.
Thirion-Marissiaux, A. F. & Nader-Grosbois, N. (2008). Theory of mind "beliefs", developmental characteristics and social understanding in children and adolescentswith intellectual disabilities. Research in Developmental Disabilities, 29, 547-566.
Vinden, P. G. (2001). Parenting attitudes and children's understanding of mind: A comparison of Korean American and Anglo-American families. Cognitive Development, 16, 793-809.
Yagmurlu, B, Berument, S, & Celimli, S. (2005). The role of institution and home contexts in theory of mind. Applied Developmental Psychology, 26, 521-537.