نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیئت علمی مرکز تحقیقات سوء مصرف و وابستگی به مواد؛ دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران

2 دانشیار دانشگاه بوعلی سینا، گروه روانشناسی، همدان

3 پزشک عمومی؛ مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران

4 روانپزشک؛ مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران

5 کارشناس ارشد روانشناسی بالینی؛ دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران

6 دکترای تکنولوژی آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی تهران

چکیده

این پژوهش
با هدف شناسایی مشکلات گروه‌های
دارای نیازهای ویژه در ابعاد روانی، اجتماعی، معنوی و جسمی در ایران انجام
شد. این پژوهش کیفی با روش نظریه زمینه­ای اجرا شد. در این پژوهش نخست پس از بررسی و مطالعة متون و مرور منابع موجود در
سراسر دنیا 10 گروه به عنوان افراد
دارای نیازهای ویژه منظور شده و 100 نفر از این افراد یا نزدیکان‌شان، براساس نمونه‌گیری
هدفمند تا زمان اشباع نظری داده‌ها مورد پژوهش قرار گرفتند. این گروه ها شامل کودکان؛ سالمندان؛ افراد با ناتوانی‌های حسی-
حرکتی؛ بیماران شدید روان‌پزشکی و کم‌توانی‌ذهنی؛ افراد دارای نیازهای ویژه پزشکی؛
مصرف کنندگان مواد؛ زندانیان؛ افرادی که تحت شرایط اجتماعی به حاشیه رانده شده‌اند
(اقلیت­ها)؛ افرادی که در طبقات پایین اقتصادی- اجتماعی قرار دارند و  زنان باردار می­باشند. به منظور جمع­آوری داده­ها از روش مصاحبة نیمه­ساختار
یافته استفاده شد و سپس با روش کدگذاری استراس و کوربین یا مقایسه مداوم تحلیل شد.
مهمترین حوزه­های استخراج شده از مشکلات و نیازهای ویژه گروه­های مورد بررسی عبارت
بودند از خانواده، آموزش (فضا و امکانات)، تفریحات و سرگرمی، جابجایی و حمل و نقل،
بناها و فضاها (منازل و اماکن عمومی)، مشارکت اجتماعی و اشتغال، خدمات درمانی و
توانبخشی، و نگرش سایر افراد به مشکلات آن‌ها. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که عبارت "نیازهای ویژه" در ارتباط با
ناتوانی معنا می‌یابد، که محصول ویژگی‌های فرد و موانعی است که توسط اجتماع ایجاد
شده ‌است. در راه برطرف کردن آن نیازها موانع متعددی به چشم می­خورد که به طور
عمده توسط بشر ایجاد شده­اند. برخی از این موانع عبارتند از خدمات و سیستم‌های
ناکارآمد، سیاست‌گذاری‌های تبعیض‌آمیز، نگرش‌های اجتماعی، برچسب‌ها و غیره.

کلیدواژه‌ها