نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 روان شناسی،علوم انسانی،آزاد ساوه،ساوه،ایران

2 روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی،علوم انسانی،علامه طباطبائی،تهران،ایران

3 روان سنجی ، علوم انسانی،دانشگاه علامه طباطبائی،تهران،ایران

4 تربیتی و تحولی، علوم انسانی،شهید بهشتی،تهران،ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تدوین برنامه آموزش بازداری پاسخ ، توجه پایدار و به روز رسانی و بررسی تأثیر آن بر نشانه‌های اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی کودکان انجام شد. روش پژوهش حاضر از نوع آزمایشی با طرح پیش آزمون - پس آزمون و پیگیری با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل کلیه کودکان با اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی در سال تحصیلی 95- 96 مدارس منطقه 1 ، منطقه 4 و کلینیک روان شناسی منطقه3 تهران بود. بعد از انتخاب 30 آزمودنی واجد شرایط به عنوان نمونه پژوهش، به شیوه تصادفی 15 کودک در گروه آزمایش و 15 کودک در گروه گواه قرار گرفتند. به منظور بررسی نشانه های اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی کودکان از پرسش نامه تشخیصی اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی و برای ارزیابی کارکرد های اجرایی کودکان از آزمون های ان بک ، (CPT) ، آزمون برو- نرو استفاده شد. این برنامه توسط پژوهشگران طراحی شد و کودکان گروه آزمایشی در این برنامه16 جلسه ایی شرکت کردند و کودکان گروه گواه هیچ آموزشی دریافت نکردند. نتایج داده های به دست آمده با استفاده از روش تحلیل کوواریانس و آزمون تی نشان داد که بین میانگین نمره های گروه آزمایشی و گواه در نشانه های اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی تفاوت معنی داری وجود دارد. بنابراین می توان نتیجه گیری کرد که برنامه آموزشی بازداری پاسخ، توجه پایدار و به روز رسانی باعث کاهش معنی دار نشانه های اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی در کودکان گروه آزمایشی شده است.

کلیدواژه‌ها

ارجمندنیا، ع؛ و سیف نراقی، م. (1388). تأثیر راهبر مرور ذهنی بر عملکرد حافظه فعال دانشآموزان نارسا خوان. مجله علوم رفتاری،(3) 3، 178-173.
انجمن روانپزشکی آمریکا. (2013). راهنمای تشخیصی و آماری اختلال­های روانی DSM-5.ترجمه یحیی سیدمحمدی، 1393، تهران: انتشارات آگاه.
آبخودارستانی، پ. (1395). رابطه غلبه طرفی، کارکردهای اجرایی و خلاقیت با مشکل ریاضی در دانش آموزان دوره دبستان پایه سوم و چهارم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم ترتبتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
بخشی، س. (1389). بررسی اثربخشی تکالیف توجهی منتخب بر عملکرد توجه پایدار کودکان دچار اختلال نارسایی توجه / بیش­فعالی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی.
تقی­زاده، ط.، نجاتی، و.، محمدزاده، ع.، و اکبرزاده، ع. (1393). بررسی سیر تحولی حافظه کاری شنیداری و دیداری در دانش­آموزان مقطع ابتدایی. مجله طب توان‌بخشی، 10 (2)، 239-249.
جعفری، ص. (1395). نقش واسطه‌ای کارکردهای اجرایی و کارکردهای شناخت اجتماعی بر انتقال اهداف آموزشی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا.
حکیمی راد، ا؛ افروز ، غ؛ به پژوه، ا؛ غباری بناب، ب؛ و ارجمندنیا، ع. (1392). اثربخشی برنامه‌های آموزش بازداری پاسخ و حافظه فعال بر بهبود مهارت‌های اجتماعی کودکان با اختلال کاستی توجه و بیش­فعالی. فصلنامه مطالعاتروان‌شناختی، (9) 4، 29-11.
درایکورس، ر؛ و سولتس، و. (1995). کودکان خوشبخت. ترجمه علیزاده، ح؛ و روحی, ع. 1392. تهران: انتشارات ارسباران.
رستمان، ح، طالع پسند، س؛ و نظیفی، م. (1392). اثر آموزش کنش­های اجرایی مبتنی بر رایانه بر عملکرد اجرایی و نشانه­های رفتاری کودکان با اختلال نارسایی توجه / فزون کنشی. مجله روانشناسی بالینی، (1) 17، 106-93.
عابدی، ا؛ و ملک­پور، م. (1389). بررسی اثربخشی مداخلات زودهنگام آموزشی - روان شناختی بر بهبود کارکردهای اجرایی و توجه کودکان با ناتوانی‌های یادگیری عصب - روان شناختی. رویکردهای نوین آموزشی، (5) 1، 86-65.
عابدی، ا؛ پیروز زیجردی، م؛ و یارمحمدیان، ا. (1391). اثربخشی آموزش توجه بر عملکرد ریاضی دانش آموزان با ناتوانی یادگیری ریاضی. مجله ناتوانی‌های یادگیری، (2) 1، 106-92.
علیزاده، ح. (1384). تبیین نظری اختلال نارسایی توجه /بیش­فعالی: الگوی بازداری رفتاری و ماهیت خودکنترلی.پژوهشدرحیطهکودکاناستثنایی، (5) 3،  348-323.
علیزاده، ح. (1385). رابطه کارکردهای اجرایی عصبی - شناختی با اختلال‌های رشدی. تازه‌های علوم شناختی، 4،57-70.
علیزاده، ح. (1386). اختلال نارسایی توجه/ فزون‌جنبشی (ویژگی‌ها، ارزیابی و درمان). تهران: انتشارات رشد.
فیروزبخت، م. (1384). سنجش و درمان مشکلات دوران کودکی: راهنمای روانشناسان بالینی و روانپزشکان. تهران: انتشارات دانژه.
قدیری، ف.، جزایری، ع.، عشایری، ح.، قاضی طباطبایی، س. م. (1385). نقش توان‌بخشی شناختی در کاهش نقایص کارکردهای اجرایی و نشانه­های وسواسی– اجباری بیماران اسکیزو– وسواسی. مجله توان‌بخشی، 7 (4)، 15-24.
کوثری، ل؛ و علیزاده، ح. (1390). مقایسه مهارت‌های اجتماعی دانش آموزان با اختلال نارسایی توجه / بیش­فعالی و دانش آموزان بدون این اختلال در مقطع دبستان. مطالعات روان‌شناختی، (6) 3، 135-110.
محمد اسماعیل، ا. (1384).درسنامه درمان رفتاری شناختی کودکان با نارسایی توجه /بیش­فعالی. تهران: انتشارات دانژه.
محمود علیلو، م؛ هاشمی نصرت آباد، ت؛ و فلاحی، ا. (1394). مقایسه‌ی کارکردهای اجرایی بازداریی پاسخ و توجه پایدار درکودکان با ناتوانی یادگیری ریاضیات  کودکان عادی. مجله اندیشه و رفتار در روانشناسی بالینی،(9) 35، 36-27.
نجارزادگان، م؛ نجاتی، و؛ و امیری، ن.(1394). اثر توان بخشی شناختی حافظه کاری بر بهبود نشانه‌های رفتاری (کم توجهی و تکانشگر) کودکان با اختلال نارسایی توجه / بیش­فعالی. مجله علمیتخصصیعصبروانشناسی، (1)،52-45.
ندوشن، ج؛ احمد، ن؛ محمدی، ن؛ و برفه، ط.(1392). مقایسه و اثربخشی خود نظم دهی و تمرینهای تمرکزی بر پیشرفت تحصیلی و کاهش شدت علائم کودکان 11 تا 14 ساله با اختلال نارسایی توجه / بیش­فعالی ناحیه 1شهر یزد ، دانشگاهعلومپزشکیوخدماتبهداشتیدرمانیتبریز، (6) 11، 29-1.
هادیانفرد، ح.، شکرکن، ح.، مهرابی زاده، م.، و نجاریان، ب. (1379). تهیه و ساخت فرم فارسی آزمون عملکرد پیوسته. مجله روانشناسی، مجله توان‌بخشی، 44 (2)،440 -388.
Alloway, T. P., & Alloway, R. G. (2009). The Efficacy of Working Memory Training in Improving Crystallized Intelligence. Nature Precedings, http:// hdl. Handle. Net, 10, 101, NPRE, 3697.1.
Avila, C., & Parcet, M. A. (2001). Personality and inhibitory deficits in the stop-signal task, the mediat role of Geray’s anxiety and impulsivity. Journal of Personality and individual Differences, 31(2), 975- 986.
Baer, R. A., & Nietzel, M. T. (1991). Cognitive and behavioral treatment of impulsivity in children: A meta-analytic review of the outcome literature. Journal of Clinical Child Psychology, 20(4), 400-412.
Barkley, R. A. (1997). Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: Constructing a unifying theory of Attention-Deficit Hyperactivity Disorder. Psychological Bulletin, 121(55), 65-94.
Barkley, R. A. (2005). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder. Third Edition: A Handbook for Diagnosis treatment. New York: Guilford press.
Barkley, R. A. (2006). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder. New York: Guilford Press.
Berlin, L., Bohlin, G., & Rydell, A.M. (2003). Relations between inhibition, executive functioning, and ADHD symptoms: A longitudinal study from age 5 to 8½ years. Child Neuropsychology, 9, 255-266.
Blakey, E., & Carroll, D. J. (2015). A short executive function training program improves preschoolers’ working memory. Frontiers in Psychology,6, 18- 27.
Brown, T. E. (2005). Attention deficit disorder: The unfocused mind in children and adults. New Haven, DT: Yale University Press.
Brown, T. E. (2009). ADD/ADHD and impaired executive function in clinical practice. Current psychiatry reports, 10(5), 407-411.
Bush, G., Spencer, T. J., Holmes, J., Shin, L. M., Valera, E. M., Seidman, L. J. & Biederman, J. (2008). Functional magnetic resonance imaging of methylphenidate and placebo in attention-deficit/hyperactivity disorder during the multi-source interference task. Archives of General Psychiatry, 65(1), 102-114.
Chapman, R. A., Shedlack, K. J., & France, J. (2006). Stop-Think-Relax: An adapted self-control training strategy for individuals with mental retardation and coexisting psychiatric illness. Cognitive and Behavioral Practice13(3), 205-214.
Cheyne, J. A., & Walters, R. H. (1969). Intensity of punishment, timing of punishment, and cognitive structure as determinants of response inhibition. Journal of Experimental Child Psychology, 7, 231-244.
Corkum, P. V., & Siegel, L. S. (1993). Is the continuous performance task a valuable research tool for use with children with Attention‐Deficit‐Hyperactivity Disorder? Journal of Child Psychology and Psychiatry34(7), 1217-1239.
Corkum, P. V., & Siegel, L.S.(1993). Is the Continuous Performance are task a valuable research tool for use with children with AD/HD. Journal of Child Psychol Psychiatry, 34(7), 17-39.
Cornoldy, C., Marzocchi, G. M., Belotti, M., Caroli, M. G., DeMeo, T., & Braga, C. (2001). Working memory interference control deficit in children referred by teachers for ADHD symptoms. Child Neuropsychology, 7, 230-240.
Costantini, A. F., & Hoving, K. L. (1973). The effectiveness of reward and punishment contingencies on response inhibition. Journal of Experimental Child Psychology, 16, 484-494.
Dawson, P., & Guare, R. (2004). Executive skills in children and adolescents: A practical guide to assessment   and intervention. New York. Guilford Press.
De Fockert, J. W., Rees, G., Frith, C. D., & Lavie, N. (2001). The role of working memory in visual selective attention. Science291(5509), 1803-1806.
Dehn, M. J. (2008). Working memory and academic learning. New Jersey: Wiley.
Denckla, M. B. (2007). Executive function: building together the definitions ofAttention Deficit / Hyperactivity Disorder and Learning Disabilities. In L.Meltzer: Executive Function Education (2nd Ed), New York: Guilford Press. (Pp.5-18).
Fay-Stammbach, T., Hawes, D. J., & Meredith, P. (2014). Parenting influences on executive function in early childhood: A review. Child development perspectives. 4, 258–64.
Gawrilow, C., & Gollwitzer, P. M. (2007). Implementation intentions facilitate response inhibition in children with ADHD. Cognitive Therapy and Research, 32, 261-280.
Goldstein, S., & Goldstein, M. (1998). Managing attention deficit hyperactivity disorder in children: A Guide for Practitioners (2nd ed), New York: John Wiley.
Healey, D. M., Halperin, J. M. (2015). Enhancing neurobehavioral gains with the aid of games and exercise (ENGAGE): Initial open trial of a novel early intervention fostering the development of preschoolers’ self-regulation. Child Neuropsychology, 21, 465–80.
Huang, F., Sun, L., Qian, Y., Liu, L., Ma, Q. G., & Yang, L. (2016). Cognitive function of children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder and learning difficulties: A developmental perspective. Chinese Medical Journal, 129, 1922–1928.
Kane, M. J., Conway, A. R., Miura, T. K. & Colflesh, G. J. (2007). Working memory, attentioncontrol, and the N-back task: A question of construct validity. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory and Cognition, 33(3), 615-622
Klingberg, T., Forssberg, H., & Westerberg, H. (2002). Training of working memory in children with ADHD. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 24, 781-791.
Lewis, M. (2007). A comprehensive textbook of child and adolescent psychiatry (4th ed, Lippincott: Williams and Wilkins, 432. 1336–1346.
Lezak, M. D. (1995). Neuropsychological assessment (3rd Ed). New York: Oxford University Press.
Matza, L. M., Mary, K., Deal, L., Kimberly, F., & Erder, H. (2017). Challenges of Developing an Observable Parent-Reported Measure: A Qualitative Study Of Functional Impact Of ADHD In Children. Journal Value in Health, 20, 828 – 833.
Miyake, A., Friedman, N. P., Emerson, M. J., Witzki, A. H., & Howerter, A. (2000). The unity and diversity of executive functions and their contributions to complex “frontal lobe” tasks: A latent variable analysis. Cognitive Psychology, 41, 49–100.
Miyake, A., Friedman, N. P., Emerson, M. J., Witzki, A. H., Howerter, A., & Wager, T. D. (2000). The unity and diversity of executive functions and their contributions to complex “frontal lobe” tasks: A latent variable analysis. Cognitive psychology41(1), 49-100.
Passolunghi, M. C., Marzocchi, G. M., & Fiorillo, F. (2005). Selective effect of inhibition of literal or numerical irrelevant information in children with attention deficit hyperactivity disorder or arithmetic learning disorder (ALD). Developmental Neuropsychology, 28(3), 731-753.
Poushaneh, K., Ghobari Bonab, B., & Hasanzadeh, F. N. (2010). Effect of training impulse control on increase attention of children with attention–deficit/ hyperactivity disorder. Procedia Social and Behavioral Sciences, 5, 983–987.
Rajeh, A., Amanullah, S., Shivakumar, K., & Cole, J. (2017). Interventions in ADHD: A comparative review of stimulant medications and behavioral therapies. Asian Journal of Psychiatry, 25, 131-135.Riccio, C .A. Reynolds, C. R., Lowe, P. & Moore, J. J. (2002). The Continuous Performance Test: a window on the neural substrates for attention? Archives of clinical neuropsychology, 17, 235-272.
Ríos-Hernández, A., Alda, J. A., Farran-Codina, A., Ferreira-García, E., & Izquierdo-Pulido, M. (2017). The Mediterranean diet and ADHD in children and adolescents. Pediatrics, 139(2), 2016-2027.
Roberts, A. C., Robbins, T. W., & Weiskrantz, L. (1998). The prefrontal cortex: executive and cognitive functions. New York: Oxford University Press.
Saheban, F., Amiri, SH., Kajbaf, M., & Abedi, A. (2010). Effect of short-term training, executive function, reduce symptoms of attention deficit and hyperactivity in elementary school male students in the city. New J Cogn Sci; 12, 8-52.
Sohlberg, M. M., Mateer, C. A. (2001). Cognitive Rehabilitation: An Integrative Neuropsychological Approach. (2nd ed). New York: Guilford Press.
Stins, F. Tollenaar, S. Willemse, D. Buitelaar, K. Barneveld, H. Verhulst, F. Polderman, M., & Boomsma, D.(2006).Sustained Attention And Executive Functioning Performance In Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Child Neuropsychology, 11: 285–294.
Swanson, J. (2002). Role of executive function in ADHD. Journal of Clinical Psychiatry, 64, 114, 35-39.
Tamm, L., Nakonezny, P. A. (2015). Metacognitive executive function training for young children with Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A proof-of-concept study. Jornal of Attention- Deficit/Hyperactivity Disorder, 7:183–90.
Willcutt, E. G., Doyle, A. E., Nigg, J. T., Faraone, S. V., & Pennington, B. F. (2005). Validity of the executive function theory of Attention- Deficit/Hyperactivity Disorder: A Meta analytic review. Biological Psychiatry, 57(11), 1336–1346.