نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شاهرود، شاهرود، ایران

2 استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده

هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر آموزش مهارت‌های خودتنظیمی بر مهارت‌های اجتماعی و کارکرد‌های اجرایی کودکان پیش‌دبستانی مبتلا به کم‌توانی ذهنی خفیف بود. طرح پژوهش آزمایشی از نوع تک‌آزمودنی با پیگیری دو هفته‌ای بود. جامعه آماری شامل کودکان پسر پیش‌دبستانی مبتلا به کم‌توانی‌ذهنی خفیف (هوشبهر بین 50 – 70) 8 تا 10 ساله شهرستان شاهرود در سال 97- 1396 بود که از بین آنها نمونه‌ای به حجم 4 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. پرسشنامه مهارت‌های اجتماعی گرشام و الیوت (1999) و پرسشنامه عصب‌روان‌شناختی کولیج (2002) توسط مربیان تکمیل ‌شد. برنامه آموزش خودتنظیمی به مدت یک ماه در 8 جلسه 45 دقیقه‌ای با روش‌های بازی، قصه‌گویی و نمایش آموزش داده شد. یافته‌های بدست آمده از تحلیل دیداری نمودارها، درصد تمامی داده‌های غیرهمپوش و اندازه اثر بیانگر تأثیر آموزش خودتنظیمی در افزایش مهارت‌های اجتماعی و کاهش مشکلات کارکرد‌های اجرایی دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی مقطع پیش‌دبستانی بود. بنابراین می‌توان گفت آموزش خودتنظیمی با بهبود توانایی برنامه‌ریزی، خودبازبینی و سازماندهی دانش‌آموزان با کم‌توانی ذهنی خفیف در افزایش مهارت‌های اجتماعی و کاهش مشکلات کارکرد‌های اجرایی آنها مؤثر است.

کلیدواژه‌ها

ابراهیمی، ع. ا؛ عابدی، ا؛ یارمحمدیان، ا؛ و فرامرزی، س. (1395). ویژگی‌های روان‌سنجی سیاهه رتبه­بندی رفتاری کارکرد‌های اجرایی (فرم والد) در کودکان پیش‌دبستانی. روا­­ن­شناسی تحولی: روان­شناسان ایرانی، 12(48)، 439- 427.
امیدوار، ا. (1384). نارسایی‌های ویژه یادگیری، مشهد: سخن­گستر.
بیرامی، م.(1392). اثربخشی آموزش خودتنظیمی بر کارکردهای اجرایی و عملکرد خواندن دانش‌آموزان نارساخوان. فصلنامه پژوهش‌های نوین روانشناختی، 8(29)، 65- 43.
پیری،‌ ر؛ و ادیب، ی. (1388). الگوی بهینه برنامه درسی برای دوره پیش از دبستان. فصلنامه علوم تربیتی، 2(5)، 53-82.
جلوه‌گر، ا؛ کاوشکی، ح؛ و اصغری­نکاح، م. (1392). تأثیر آموزش خود تنظیمی بر حل مسئله کودکان پیش­دبستانی. فصلنامه پژوهش­های نوین روان­شناختی، 8(29)، 131-116.
حسین­خانزاده، ع. (1396). روان­شناسی، آموزش و توانبخشی افراد با نیازهای ویژه. تهران: آوای نور.
خانجانی، ز؛ فرجی، ر؛ و فاروقی، پ. (1394). اثربخشی آموزش خودنظم‌دهی بر کارکرد‌های اجرایی دانش‌آموزان با ناتوانایی‌های یادگیری. روان­شناسی تحولی: روان­شناسان ایرانی، 12(45)، 59-51.
سبزواری، م؛ عابدی، ا؛ و لیاقت­دار، م.(1392). مقایسه یادگیری اجتماعی – هیجانی و مهارت­های اجتماعی مدارس غیردولتی بدون کیف در مدارس دولتی. مجله علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز،20(1)، 188- 171.
سرمد، ز؛ بازرگان، ع؛ و حجازی، ا. (1394). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران: انتشارات آگاه.
طاهری، م؛ ظفری، س؛ و مرادپور، ز. (1396). مروری بر راهبردهای خودنظارتی در کودکان استثنایی. فصلنامه مطالعات روا­نشناسی و علوم تربیتی، 2(16)، 197-187
علیزاده، ح؛ و زاهدی‌پور، م. (1383). رابطه کارکردهای اجرایی در کودکانبا و بدون اختلالات هماهنگی رشدی. فصلنامه تازه‌های علوم شناختی، 6، (3 و 4)، 56-49.
قربان­زاده، ب؛ و لطفی، م. (1394). تأثیر تمرین حرکات موزون بر کارکرد اجرایی کودکان کم­توان ذهنی آموزش­پذیر. مدیریتارتقایسلامت، 4، 4، 31-22.
کرمشائی، آ؛ عابدی، ا؛ و یارمحمدیان، ا. (1393). تحول کارکردهای اجرایی در کودکان بهنجار و فزون­کارکرد از پیش­دبستان تا پایان دبستان. روان­شناسی تحولی: روان­شناسان ایرانی، 11، 42 ، 217- 209.
نظری، ز. (1396). اثربخشی آموزش خودگردانی یادگیری بر کارکرد های اجرایی و عملکرد خواندن دانش‌آموزان نارساخوان دوره ابتدایی پایه پنجم. پایان­نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد دانشگاه یزد. دانشکده روان­شناسی و علوم تربیتی.
یاسمی، ص؛ کیان، م؛ و گرامی‏پور، م. (1394). مقایسه مهارت‌های اجتماعی کودکان پیش‌دبستانی 4 تا 5 سال شهرستان ایوان غرب. فصلنامه مطالعات پیش‌دبستان و دبستان، 2،1، 120 - 103.
 
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th Ed.). Washington, D.C. American Psychiatric Association.
Berger, A., Kofman, O., Livneh, U. & Henik, A. (2007). Multidisciplinary perspectives on attention and the development of self-regulation. Progress in Neurobiology, 82, 256–286.
Blair, C., & Razza, R. P. (2007). Relating effortful control, executive function, and false belief understanding to emerging math and literacy ability in kindergarten. Child Development, 78(2), 647-663.
Winfield, C. (2010). Efficacy of a self-monitoring technique to improve academic skill production. Psychology Dissertations.
Cotugno, A. J. (2009). Group Interventions for Children with Autism Spectrum Disorders A Focus on Social Competency and Social Skills. Jessica Kinsley Publishers. London and Philadelphia.
Duckworth, K., Akerman, R., MacGregor, A., Salter, E. & Vorhaus, J. (2009). Self-regulated learning: a literature review. [Wider Benefits of Learning Research Report No. 33]. Centre for Research on the Wider Benefits of Learning, Institute of Education, University of London, London.
Durston, S, Van Belle J, de Zeeuw P. (2011). Differentiating front striatal and Fronto-cerebellar circuits in attention deficit/ hyperactivity disorder. Biological Psychiatry, 69(12), 1178-1184.
Genova-Latham, M. A. (2010). The Relationship between Temperament and Emotion Understanding in Preschoolers: An Examination of the Influence of Emotionality, Self-Regulation, and Attention. Thesis of Master of Arts, University of Maryland.
Hallahan, D. P., Kauffman, J. M., & Pullen, P. (2009). Exceptional Learners: Introduction to special education. Boston: Pearson publication.
Hill, E. L. (2006). Evaluating the theory of Executive dysfunction in Autism. Developmental Review, 24, 189-233.
Howard, J. S., Okely, D. A., & Ellis, G.Y. (2015). Evaluation of a differetiation model of preschoolers, executive functions. Frontiers in Psychology, 6, 285-295.
Cohen, J., Edmunds, D., Brodman, D.M., & Wolk, C. (2013). Using self-Monitoring: implementation of collaborative empiricism in cognitive-behavioral therapy. Cognitive and Behavioral Practice, 20(4), 419-428.
Kratochwill, T. R., Hitchcock, J., Horner, R. H., Levin, J. R., Odom, S. L., Rindskopf, D. M., & Shadish, W. R. (2010). Single-case designs technical documentation. Retrieved from http://ies.ed.gov/ncee/wwc/pdf/wwc_scd.pdf.
Lanfrachi, S., Carreti, B., Spano, G., & Cornoldi, C. (2009). A specific deficit in Visu-spatial simultaneous working memory in Down syndrome. Journal of Intellectual Disability Research, 53(5), 474-483.
Lanfranchi, S., Cornoldi, C., & Vianello, R. (2014). Verbal and visual-spatial working memory deficits in children with Down syndrome. American Journal on Mental Retardation, 109(6), 456-466.
Magno, C. (2010). Assessing Academic Self-regulated Learning among Filipino College Students: The Factor Structure and Item Fit. The International Journal of Educational and Psychological Assessment, 5, 61-76.
Meltzer, L. (2004). Executive function in the classroom: metacognitive strategies for fostering academic success and resilience. Paper Presented at the Learning Differences Conference, Cambridge, MA.
Meyen, E. L & Skretic, T. M. (1988). Exceptional Children and youth: An Introduction (3 rd. Ed.). Denver: Love.
Natalie, A., Kathryn, E., & Karla, J. (2006). Increasing on-task behavior in the classroom: extension of self-monitoring strategies. Psychology in the Schools, 43(2), 211-221. .
Parker, R. I., Hagan-Burke, S., & Vannest, K. J. (2007). Percent of all non-overlapping data PAND: An alternative to PND. Journal of Special Education, 40(4), 194-204.
Pennington, B. F., Moon, J., Edgin, J., Stedron, J., & Nadel, L. (2003). The neuropsychology of Down syndrome: evidence for hippocampus dysfunction. Child Development, 74(1), 75-93.
Pintrich, P. R. (2000). The role of goal orientation in self-regulated learning. In M. Boekaerts, P. R. Pintrich, & M. Zeidner, (Eds.), Handbook of self-regulation: Theory, research, and applications. San Diego, CA: Academic Press.
Prokhorenko, L. (2016). Self-regulation in the training of students with developmental delays. TILTAI, 2, 115-123.
Puustinen, M. & Pulkkinen, L. (2001). Models of self-regulated learning: A review. Scandinavian Journal of Educational Research, 45(3), 269–286.
Ramani, G. B., Brownell, C. A. & Campbell, S. B. (2010). Positive and Negative Peer. Interaction in 3- and 4-year-olds in relation to regulation and dysregulation. The Journal of Genetic Psychology, 171(3), 218–250.
Rosen, J. A., Glennie, E. J., Dalton, B. W., Lennon, J. M. & Bozick, R. N. (2010). No cognitive Skills in the Classroom: New Perspectives on Educational Research. Research Triangle Park, NC: RTI Press.
Schalock, R. L., Borthwick-Duffy, S. A., Bradley, V. J., Buntinx, W. H. E., Coulter, D. L., Craig, E. M., et al. (2010). Intellectual disability: Definition, classification, and systems of supports. Washington, DC: American Association on Intellectual and Developmental Disabilities.
Smith-Donald, R., Raver, C.C., Hayes, T. & Richardson, B. (2007). Preliminary construct and concurrent validity of the Preschool Self-regulation Assessment (PSRA) for field-based research. Early Childhood Research Quarterly, 22(2), 173-187.
Su, C. Y., Lin, Y. H., Wu, Y. Y., & Chen C. C. (2008). The role of cognition and adaptive behavior in employment of people with mental retardation. Research in Developmental Disabilities, 29(1), 83-95.
Walker, O. L. (2011). Preschool Predictors of Social Problem-Solving and Their Relations to Social and Academic Adjustment in Early Elementary School. Thesis of doctor of Philosophy, University of Miami.
Wang, C. B. A. (2004). Self-regulated Learning strategies and beliefs of children learning English as a second language. Thesis of doctor of philosophy, Ohio State University.