روانشناسی افراد استثنایی

چکیده پژوهش حاضر باهدف بررسی رابطه بین هیجان‍های منفی، باورهای فراشناختی و خودمراقبتی والدین دارای فرزندان با ناتوانی‍های ذهنی در شهر کرمان انجام شد. این پژوهش، توصیفی و از نوع همبستگی بود. جامعه موردمطالعه شامل تمامی والدین دارای فرزند ناتوان ذهنی در شهر کرمان در سال تحصیلی 1402- 1403 بودند که از بین آنان نمونه‍ای به حجم 160 نفر (پدر یا مادر) به‌صورت در دسترس انتخاب شدند. جهت گرداوری داده‍ها از پرسشنامه هیجانات منفی (برگرفته از پرسشنامه عاطفه مثبت و منفی پاناس)، پرسشنامه باورهای فراشناختی ولز (1997) و پرسشنامه خودمراقبتی سازمان بهداشت جهانی (2016) استفاده شد. داده‍های جمع‌آوری‌شده در دو سطح توصیفی (فراوانی، میانگین، انحراف معیار و...) و استنباطی (همبستگی پیرسون، رگرسیون هم‌زمان و گام‌به‌گام) مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. یافته‍ها نشان داد هیجانات منفی با باورهای فراشناختی، رابطه مثبت و معنادار و با خودمراقبتی، رابطه منفی و معنادار دارند. همچنین نتایج همبستگی پیرسون نشان داد بین باورهای فراشناختی و خودمراقبتی رابطه منفی و معناداری وجود دارد. نتایج رگرسیون گام‌به‌گام نیز نشان داد که هیجانات منفی و باورهای فراشناختی به‌صورت منفی و معنادار قادر به پیش‍بینی خودمراقبتی در والدین دارای کودک ناتوان ذهنی می‍باشند؛ بنابراین می‍توان با کاهش هیجانات منفی و همچنین با استفاده از درمان‍های فراشناختی مناسب، خودمراقبتی را در والدین دارای کودک ناتوان ذهنی افزایش داد.

چکیده هدف این مطالعه بررسی دیدگاه‌ معلمان و والدین دانش‍آموزان دارای اختلالات یادگیری در مورد مزایا و چالش‌های آموزش آنلاین و راهبردهای آموزشی آن‍ها در دوران شیوع ویروس کویید 19 بود. برای رسیدن به این هدف، طرح تحقیق مطالعه موردی اکتشافی با داده‍های کیفی و کمی هم‍زمان به کار گرفته شد. به‍منظور گردآوری نظرات معلمان، مصاحبه نیمه‍ساختاریافته که سؤالات آن بر اساس تکنیک STAR و با توجه به تجارب زیسته معلمان تدوین شده بود، با شش نفر از معلمان مرکز اختلالات یادگیری تابش شهرستان گناباد برگزار گردید و با روش تحلیل مضمون و کدگذاری، داده‍های کیفی تحلیل شد. با اقتباس از پرسشنامه آموزش آنلاین (پودل^[1]، 2021) و تعدیل آن با توجه به هدف محقق و جامعه موردبررسی، دیدگاه‌های 100 نفر از والدین دانش‍آموزان دارای اختلالات یادگیری گردآوری شد. نتایج تجزیه‍و‍تحلیل داده‍های کیفی نشان داد که در جریان آموزش آنلاین اجراشده برای دانش‍آموزان دارای اختلالات یادگیری، معلمان سه مرحله «شروع بحران و آموزش آنلاین»، «استمرار آموزش آنلاین» و «نهادینه شدن آموزش آنلاین» را در هفت بُعد «احساسات منفی»، «تعامل در کلاس»، «زیرساخت‍های اجرایی»، «تدریس»، «محدودیت آموزشی»، «سازگاری والدین» و «دانش‍آموزان دارای اختلال یادگیری» شناسایی کردند. درنهایت، علی‌رغم افزایش سواد رسانه‍ای معلمان و والدین و آگاهی بیشتر والدین نسبت به آموزش‍های ویژه و گسترش به‍کارگیری وسایل ارتباطی در فرآیند یاددهی- یادگیری، اما نگرش معلمان در خصوص نتایج آموزش‍های آنلاین منفی بود. تجزیه‍و‍تحلیل داده‍های کمّی نشان داد والدین رضایت کمی در خصوص آموزش‍های آنلاین داشتند و معتقدند کلاس‍های مجازی در ابعاد «یادگیری دانش‍آموز»، «آمادگی آموزش آنلاین»، «عادات منفی» و «تناسب و روزآمدی» دچار آسیب است.
 

چکیده یادگیری سیار به‌عنوان پارادایمی نوین در عرصه آموزش پتانسیل قابل‌توجهی در پشتیبانی از یادگیرندگان با نیازهای ویژه دارد به‌شرط آنکه طراحی اصولی در فرایند یادگیری و آموزش در آن اعمال گردد. ازاین‌رو پژوهش حاضر به‌منظور تعیین راهبردهای آموزشی مبتنی بر یادگیری سیار و ملاحظات طراحی مرتبط با آن‌ها برای دانش‌آموزان با نیازهای ویژه به‌مرور ادبیات در این حوزه پرداخت و از دستورالعمل‌ پریزما پیروی نمود. جستجوی مقالات در پایگاه‌های داده معتبر علمی شامل گوگل اسکالر، ساینس دایرکت و پروکوئست با ترکیب کلیدواژه‌های تخصصی در محدوده زمانی 2010 تا 2025 انجام شد و 144 مقاله استخراج گردید که پس از غربالگری 18 مقاله مرتبط مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها حاکی از آن است که پلتفرم‌ها و ابزارهای مبتنی بر فناوری‌های سیار به‌ویژه هوش مصنوعی با راهبردهای دسترسی و راحتی، تعامل و ارتباط، شخصی‌سازی و انطباق با نیازها و انگیزه‌دهی و تشویق نقش مؤثری در بهبود فرآیند آموزش این گروه از دانش آموزان ایفا کرده‌اند. اگرچه نتایج گویای ظرفیت بالای این فناوری‌ها در ایجاد محیط‌های آموزشی فراگیر است اما فقدان پژوهش‌های طولی و مقایسه‌ای برای سنجش دقیق اثربخشی آن‌ها به‌عنوان چالشی اساسی مطرح می‌باشد. همچنین ردپای طراحی آموزشی در بسیاری از مقالات دیده نشد.

چکیده پژوهش حاضر باهدف شیوع‌شناسی مشکلات هیجانی-اجتماعی در نوجوانان شهر مشهد و تعیین رابطه آن با ترومای دوران کودکی و نشانگان شخصیت مرزی انجام شد. این مطالعه ازنظر روش‌شناسی در دو قالب زمینه‌یابی و توصیفی‌همبستگی از نوع رگرسیون بود. جامعه هدف تمام نوجوانان دختر و پسر بازه‍ سنی 14 تا 18 سال شهر مشهد در سال 1403-1402 بودند که از بین آن‌ها تعداد 630 نفر به‌عنوان نمونه و به‌صورت در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری اطلاعات نیز سیاهه مشکلات هیجانی-اجتماعی (WPI)؛ پرسشنامه ترومای کودکی (CTQ) و پرسشنامه ویژگی‌های شخصیت مرزی (STB) بود. برای تحلیل داده‌ها از آزمون‌های همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که در بین مشکلات هیجانی-اجتماعی اجتناب_گوشه‌گیری (4/6 درصد) و مشکلات بیش فعالی-بی‌قراری (8/4 درصد) از شیوع معنی‍داری برخوردارند. علاوه بر آن بین ترومای کودکی (01/0 > P، 32/0= r) و نشانگان شخصیت مرزی (01/0 > P، 67/0= r) با مشکلات هیجانی-اجتماعی رابطه مستقیم معنی‌داری وجود داشته و این دو متغیر در ترکیب با یکدیگر 45 درصد (01/0 > p) تغییرات مشکلات هیجانی را پیش‌بینی می‌نمایند. از این نتایج می‍توان برای طراحی مداخلاتی باهدف پیشگیری از مشکلات هیجانی-اجتماعی نوجوانان استفاده نمود.

چکیده هدف از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان عاطفی اجتماعی (ارتباط بدون خشونت) بر تاب‌آوری و سازگاری اجتماعی دانش‍آموزان ناتوان هوشی بود. روش پژوهش به‌صورت نیمه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل در نظر گرفته شد. جامعه آماری، شامل دانش‌آموزان ناتوان هوشی شهر تهران بود که در سال 1403 مشغول به تحصیل بودند که با نمونه‌گیری در دسترس 30 نفر انتخاب و 15 نفر در گروه آزمایش و 15 نفر در گروه کنترل به‌صورت تصادفی قرار گرفتند. دانش‌آموزان گروه آزمایش، در جلسات درمان عاطفی اجتماعی شرکت کردند. هر دو گروه با پرسشنامه سازگاری اجتماعی واینلند (SAQ) و پرسشنامه تاب‌آوری دورنر (RQ) ارزیابی شدند. یافته‌ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس تحلیل شد. نتایج نشان داد، درمان عاطفی اجتماعی منجر به افزایش تاب‌آوری و سازگاری اجتماعی گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است (05/0 p<). درمان عاطفی اجتماعی می‌تواند یکی از مداخلات پیش رو در جهت ارتقای سازگاری اجتماعی و تاب‌آوری کودکان ناتوان هوشی مورداستفاده قرار گیرد.

چکیده این پژوهش باهدف بررسی فراتحلیلی بر اثربخشی بازی‌درمانی شناختی‌رفتاری بر مهارت‌های اجتماعی کودکان کم‌توان ذهنی در ایران انجام شد. در این پژوهش فراتحلیل از روش پریزما برای تعیین مسیر تصمیم‌گیری و سازمان‌دهی مراحل انتخاب مطالعات استفاده شد. سپس اندازه اثر اختلاف میانگین‌ها و اندازه اثر مداخلات بازی‌درمانی مشخص شد. از میان 19 مطالعه انجام‌شده در ایران، 12 مطالعه که در پایگاه‌های اطلاعات علمی معتبر مانند جهاد دانشگاهی، بانک اطلاعات مقالات علوم پزشکی ایران، پژوهشگاه اطلاعات، گوگل اسکولار، مدارک علمی ایران و بانک اطلاعات نشریات کشور بین سال‌های 1387 تا 1403 نمایه شده بودند، گردآوری و مورد فراتحلیل قرار گرفتند. این مطالعات با توجه به ملاک‌های ورود و خروج و همچنین معیارهای روش‌شناسی مورد تأیید بودند. در این پژوهش، از فهرست وارسی فراتحلیل به‌عنوان ابزار اصلی استفاده شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های توصیفی و محاسبه اندازه اثر پژوهش‌ها، نرم‌افزار جامع فراتحلیل به کار گرفته شد. نتایج پژوهش نشان داد که بازی‌درمانی شناختی‌رفتاری تأثیر قابل‌توجهی بر بهبود مهارت‌های اجتماعی داشته‌اند، به‌طوری‌که اندازه اثر اختلاف میانگین‌ها برابر با 58/0 (0001/0≤p) بود. طبق جدول کوهن، این مقدار نشان‌دهنده تأثیر بالا است. نتایج این فراتحلیل از اثربخشی بازی‌درمانی شناختی‌رفتاری بر مهارت‌های اجتماعی کودکان کم‌توان ذهنی حمایت می‌کند. بنابراین به‌نظر می‌رسد که برنامه‌های آموزشی مبتنی بر بازی‌درمانی می‌تواند به‌عنوان روشی کارآمد برای توانمندسازی کودکان کم‌توان ذهنی در محیط‌های اجتماعی و بهبود مهارت‌های اجتماعی در مراکز آموزشی مورداستفاده قرار گیرد.

چکیده پژوهش باهدف بررسی اثربخشی آموزش کارایی والدین بر استرس والدگری و سرزندگی تحصیلی دانش آموزان مهاجر با اختلال یاد گیری خاص در شهر اصفهان انجام گرفت. روش پژوهش نیمه آزمایشی و از طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل استفاده شد. برای این منظور از میان دانش‌آموزان مهاجر افغانستانی ساکن اصفهان و والدین آن‌ها که در سال تحصیلی 1403- 1402 در مدارس دوره ابتدایی و در پایه‌های تحصیلی سوم تا ششم ر حال تحصیل بودند به روش نمونه‌گیری چندمرحله‌ای و با توجه به ملاک‌های ورود به پژوهش تعداد 30 نفر انتخاب و به‌تصادف در دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) قرار گرفتند. والدین گروه آزمایش به مدت دو ماه و طی 8 جلسه 90 دقیقه‌ای تحت آموزش برنامه کارایی قرار گرفتند، گروه گواه در این مدت هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکرد. برای جمع‌آوری داده‌ها، از ابزارهای معتبر و استاندارد شامل پرسشنامه استرس والدگری آبدین (1990)، پرسشنامه سرزندگی تحصیلی دهقانی‌زاده و حسین‌چاری (1391) و ماتریس‌های پیش‌رونده ریون استفاده شد. داده‌ها با استفاده از روش آماری تحلیل کواریانس موردبررسی و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که بین عملکرد دو گروه آزمایش و کنترل در متغیرهای استرس والدگری و سرزندگی تحصیلی در مرحله پس‌آزمون تفاوت معنی‌داری وجود دارد، به‌طور خلاصه می­توان نتیجه گرفت که آموزش کارایی والدین در کاهش استرس والدگری والدین و بهبود سرزندگی تحصیلی دانش آموزان مؤثر بوده است و استفاده از آن به درمانگران، مربیان، روانشناسان و مشاوران توصیه می‌شود.