روانشناسی افراد استثنایی

چکیده هدف: هدف این پژوهش بررسی اثربخشی برنامه تلفیقی تعامل‌ والد کودک، آموزش به والدین و تاب‌آوری خانواده بر رفتارهای چالشی و پردازش‌های حسی کودکان دارای اختلال طیف اتیسم با عملکرد بالا بود. روش: این پژوهش کاربردی با روش نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون بود. جامعه این پژوهش، کودکان اتیسم 5 تا 8 ساله، عملکرد بالا، دارای کلام و گفتار ساکن شهر تهران در سال 1403 بودند که به شیوه در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در هر گروه 15 نفر قرار داده شد. شرکت‌کنندگان پرسشنامه‌های رفتار چالش‌برانگیز (CCBS) نیمرخ حسی فرم مدرسه داون (1999) را برای پیش‌آزمون تکمیل کردند. سپس گروه آزمایش به همراه والدینشان 8 جلسه (یک ساعت کودک، نیم ساعت خانواده) برنامه را طی دو ماه دریافت کردند در حالی‌که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکردند در پایان هر دو گروه مجدد پرسشنامه‌ها را به‌عنوان پس‌آزمون تکمیل کردند. یافته‌ها: داده‌ها از طریق تحلیل کوواریانس چندمتغیره انجام شد. میانگین نمره‌های کنترل رفتارهای چالشی در گروه آزمایش افزایش و میانگین مشکلات پردازش‌های حسی کاهش داشته است. نتیجه‌گیری: برنامه تلفیقی تعامل والد-کودک، آموزش به والدین و تاب‌آوری خانواده بر افزایش توانایی کنترل رفتارهای چالشی و کاهش مشکلات پردازش‌های حسی کودکان دارای اختلال اتیسم با عملکرد بالا مؤثر است.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی 8 هفته تمرینات ورزش مغزی بر هماهنگی حرکتی و کنترل بازداری کودکان با اختلال هماهنگی رشدی (DCD) انجام شد. روش پژوهش نیمه آزمایشی و با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری تحقیق حاضر کودکان دختر 10-۷ سال مبتلا یا مشکوک به اختلال هماهنگی رشدی شهر ارومیه بود که به صورت تصادفی هدفمند 36 نفر از آنها انتخاب و در دو گروه 18 نفری آزمایش و کنترل قرار گرفتند. آزمون هماهنگی حرکتی (KTK) جهت سنجش هماهنگی حرکتی (کفارد و شیلینگ ،2007) ، آزمون برو نرو جهت سنجش کنترل بازداری در پیش‌آزمون و پس‌آزمون به طور مشابه هم انجام دادند. گروه آزمایش 3 جلسه در هفته و به مدت 8 هفته در طی جلسات 30 دقیقه‌ای به تمرینات ورزش مغزی پرداختند. داده‌ها از طریق آزمون تحلیل کوواریانس یکراهه در نرم افزار Spss نسخه 26 تحلیل شد. نتایج نشان داد که با کنترل نمرة پیش‌آزمون، بین نمرات آزمون هماهنگی حرکتی و کنترل بازداری دو گروه آزمایش و کنترل در پس‌آزمون تفاوت معنادار وجود دارد (001/0p=). هشت هفته تمرینات ورزش مغزی باعث بهبود کنترل بازداری و هماهنگی کودکان دارای اختلال هماهنگی رشدی می‌شود؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود، کودکان با اختلال هماهنگی رشدی در برنامه‌های ورزشی مبتنی بر ورزش مغزی زیاد شرکت کنند.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش راهبرد های شناختی بر اصلاح مشکلات بیان نوشتاری دانش آموزان نابینای مقطع ابتدایی انجام شد. این پژوهش یک مطالعه شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون_ پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموز نابینا دوره دوم مقطع ابتدایی شهر اصفهان در سال تحصیلی1402-1401 در نظر گرفته شد که 31 نفر بودند. با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس تعداد 20 نفر دانش آموز نابینای کلاس پنجم و ششم به عنوان نمونه انتخاب و با انتساب تصادفی در دوگروه آزمایش و کنترل 10 نفری جایگزین شدند. آموزش راهبردهای شناختی در 40 جلسه 45 دقیقه ای و در پنج مرحله برای گروه آزمایش اجرامورد پیگیری قرار گرفت . در این پژوهش از پرسشنامه بیان نوشتاری آدم زاده (1386) مبتنی بر برنامه جلسات آموزشی اقتباس شده از انگلرت (1990) استفاده شد. داده ها با روش تحلیل کوریانس چند متغیری با به کارگیری نرم افزار spss 23 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که گروه آزمایش و کنترل در بیان نوشتاری تفاوت معناداری داشتند )01/0P< ( و آموزش برنامه (power ) اثر مثبت و معنا داری داشته است. بنابراین می توان چنین نتیجه گرفت که آموزش راهبرد های شناختی بر اصلاح مشکلات بیان نوشتاری دانش آموزان نابینا اثر دارد و می تواند به عنوان یک روش کارآمد در اصلاح مشکلات بیان نوشتاری دانش آموزان نابینا مفید و مؤثر باشد.

چکیده هدف از این پژوهش بررسی تأثیر آموزش تربیت مخچه بر تنظیم هیجان و حفظ توجه در کودکان دارای نقص توجه-بیش‌فعالی بود. پژوهش حاضر نیمه-آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان 9 تا 12 سال شهر تهران بود که از بین آن‌ها، تعداد 40 نفر که دارای نشانه‌های اختلال نقص توجه-بیش‌فعالی بودند، به روش در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه 20 نفره آزمایش و کنترل جایگزین شدند. ابزارهای مورداستفاده شامل پرسشنامه تنظیم هیجان توسط شیلدز و سیچتی (1997)، آزمون نگهداری توجه/عملکرد پیوسته رازولد و همکاران (1956) و رویکرد آموزش تربیت مخچه آیرس (1974) بود. گروه آزمایش طی 20 جلسه تحت آموزش تربیت مخچه قرار گرفت و سپس از آن‌ها پس‌آزمون گرفته شد. نتایج تحلیل کوواریانس چند متغیره نشان داد تفاوت میانگین نمرات تنظیم هیجان و حفظ توجه بعد از آموزش تربیت مخچه در مقایسه با گروه کنترل معنادار است (01/0P<)؛ به‌طوری‌که آموزش تربیت مخچه موجب بهبود تنظیم هیجان و حفظ در کودکان دارای نقص توجه-بیش‌فعالی توجه شد. بر این اساس می‌توان گفت برنامه آموزش تربیت مخچه به دلیل تکیه بر تجربیات مستقیم حسی، بدنی و حرکتی، بر مخچه تأثیر گذاشته و باعث بهبود عملکرد آن و در ادامه بهبود عملکرد سیستم‌های حسی، هیجانی و توجه می‌شود.

چکیده تأخیر در رشد مغزی در دوره تحول، به شدت توانایی‌های تحصیلی، اجتماعی، هیجانی و رفتاری افراد دارای ناتوانی هوشی را محدود می‌کند. در سالهای اخیر تئوری پلی واگال به عنوان یک مبنای قوی برای رویارویی با بسیاری از مشکلات روانشناختی مطرح شده است.لذا هدف پژوهش حاضر اثربخشی درمان مبتنی بر تئوری پلی واگال بر مهارت های اجتماعی و مشکلات رفتاری دانش آموزان دارای ناتوانی هوشی تحولی بود. این پژوهش به صورت نیمه آزمایشی شامل پیش‌آزمون، پس‌آزمون بود. روش نمونه‌گیری به-صورت در دسترس بود که 30 نفر از دانش آموزان دارای ناتوانی هوشی تحولی انتخاب شده و در دوگروه آزمایش و کنترل گمارده شدند. گروه آزمایش در10جلسه 90 دقیقه‌ای (هفتهای دو جلسه) تحت مداخله قرار گرفتند. ابزار پژوهش شامل مقیاس درجه بندی مهارتهای اجتماعی به منظور ارزیابی مهارت‌های اجتماعی و مشکلات رفتاری گرشام و الیوت1990 بود. تحلیل داده‌ها با آزمون تحلیل کوواریانس در نرم-افزار Spss انجام گرفت. نتایج حاکی از آن بود که بسته درمانی مبتنی بر تئوری پلی واگال بسته درمانی به‌طور معناداری باعث افزایش مهارت های اجتماعی( F=19/94وp=0/001) و کاهش مشکلات رفتاری( 99992=P و F=16/43) تأثیر مثبت و معناداری در سطح سطح خطای 05/0 داشت. طبق یافته‌های این مطالعه، درمان مبتنی بر تئوری پلی واگال بر مهارت های اجتماعی و مشکلات رفتاری دانش آموزان دارای ناتوانی هوشی تحولی تأثیر معناداری داشته است.این یافته ها دستاوردهای مثبتی برای کودکان با نیاز خاص به همراه دارد.

چکیده یکی از بارزترین ویژگی‌های کودکان با نارساخوانی و اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی، مشکل در پردازش شنیداری است و عدم ارائه مداخله به‌ موقع برای این کودکان عواقب جبران‌ناپذیری را به همراه دارد. هدف از این پژوهش تدوین برنامه توان‌بخشی شناختی یافتن سریع کلمه و اثربخشی آن بر پردازش شنیداری کودکان با نارساخوانی و اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش-آموزان دوره ابتدایی 7 تا 9 ساله شهر تهران با تشخیص نارساخوانی و اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی که در سال نیمسال دوم تحصیلی 1401 مشغول به تحصیل بودند که 30 نفر داوطب واجد شرایط به شیوه تصادفی در دوگروه آزمایش(15 نفر) و گواه(15 نفر) گمارش شدند. گروه آزمایش در 10 جلسه 45 دقیقه‌ای برنامه توان‌بخشی شناختی یافتن سریع کلمه را دریافت کرد. ابزارهای پژوهش شامل نسخه چهارم آزمون هوش وکسلر، آزمون نارساخوانی مرادی و همکاران(1395)، پرسشنامه کانرز-فرم والدین(1998) و سیاهه مشکلات شنیداری فیشر(1976) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چند متغیره تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که برنامه توان‌بخشی شناختی یافتن سریع کلمه موثر بوده و موجب بهبود پردازش شنیداری کودکان با نارساخوانی و اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی در گروه آزمایش شده است. با توجه به این یافته‌ها برنامه توان‌بخشی شناختی یافتن سریع کلمه به عنوان یک مداخله موثر به متخصصان پیشنهاد می‌شود

چکیده چالش‍های مربوط به مهارت‍های عددی اولیه در سنین پایین می‍تواند منجر به شکاف‍های اساسی در یادگیری و عملکرد ریاضی شود و با پیامدهای بلندمدت زیان‍باری همراه باشد. این مطالعه باهدف بررسی تأثیر برنامه مداخله به ریاضی فکر کن بر مهارت‌های عددی اولیه و عملکرد ریاضی کودکان پایه اول دبستان در معرض خطر مشکلات یادگیری ریاضی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع آزمایشی میدانی است. درمجموع، 30 کودک پایه اول در معرض خطر مشکلات یادگیری ریاضی که در سال تحصیلی 1402-1401 مشغول به تحصیل بودند با گمارش تصادفی به گروه‍های آزمایشی و گواه اختصاص داده شدند. برنامه مداخله برای کودکان گروه آزمایشی، طی 15 جلسه 30 تا 45 دقیقه اجرا شد، درحالی‌که گروه گواه آموزش رایج کلاسی را دریافت کردند. گروه آزمایشی در مقایسه با گروه گواه، بهبود‍ معنی‍داری را در مهارت‍های عددی اولیه (73/0 = d) و مهارت‍های ریاضی (66/0 = d) با اندازه اثر متوسط نشان دادند. این تأثیرات شش هفته پس از مداخله (پیگیری) نیز قابل‌مشاهده بود. روی‍هم‍رفته، یافته‍ها نشان می‍دهد مهارت‍های عددی اولیه و عملکرد ریاضی در کودکان در معرض خطر مشکلات یادگیری ریاضی، انعطاف‍پذیر هستند و می‌توانند با مداخلات ریاضی مناسب بهبود یابند.